OpinieEnergietransitie

Gemeentebestuurders, het succes van de energietransitie hangt van u af

Gemeenten spelen een centrale rol in de energietransitie. Lokale bestuurders moeten daarom het voortouw nemen bij regionale samenwerking en bij het enthousiasmeren van burgers, vinden Herman Wijffels en Sander van ‘t Foort. 

Terwijl de gletsjers in Groenland in hoog tempo smelten met mogelijk onomkeerbare gevolgen, werkt Nederland aan een omvangrijk programma om klimaatverandering tegen te gaan. Aan de ambitie ligt het niet. In dertig regio’s wordt daarom een Regionale Energiestrategie (Res) ontwikkeld. De concepten daarvan worden vandaag aangeboden aan het Rijk. Wie de ambities van deze regio’s bij elkaar optelt, rekent zich al snel rijk. Nederland behaalt dan ruim haar doelstelling van 35 terawattuur (TWh) aan duurzame opwek voor 2030. De praktijk is weerbarstig.

De afgelopen weken stonden de kranten vol met kritische geluiden over de energietransitie. Zo stelt het Planbureau voor de Leefomgeving in een onlangs gepubliceerd rapport dat wie zijn tussenwoning opwaardeert van label D naar B al snel 35.000 euro kosten maakt. De vraag is hoe betaalbaar de energietransitie is voor de gemiddelde burger. Er zijn zelfs geluiden dat de uitvoering van het Klimaatakkoord nu al vastloopt en dat er misschien een Klimaatakkoord 2.0 nodig is. Dit soort berichten zijn koren op de molen van de oppositiepartijen in politiek Den Haag. Deze voeden weerstanden op lokaal en regionaal niveau.

Onderlinge solidariteit

Gemeenteraden gaan een spannende periode tegemoet. De komende maanden moeten gemeenten in het kader van de Res onderhandelen met buurgemeenten over wie, waar, welke energiebronnen gaat gebruiken. Het gaat dan concreet over zoekgebieden voor windmolens, zonneweides en warmtebronnen, zoals geothermie. Het Klimaatakkoord stelt dat per 1 januari 2025 alle vergunningen voor energieprojecten moeten zijn verleend. Wie terugrekent en rekening houdt met de doorlooptijd van bijvoorbeeld de ontwikkeling van een windmolenpark realiseert zich al snel dat gemeenten zeer vlot aan de slag moeten met concrete projecten.

De energietransitie doet een beroep op de onderlinge solidariteit tussen gemeenten. Er zijn gemeenten die weinig mogelijkheden hebben tot grootschalige verduurzaming. Als onderdeel van de regionale samenwerking in het kader van de Res dienen gemeenten gezamenlijk de energieopgave in hun regio op te lossen. Dit kan betekenen dat de ene gemeente een deel van de energieopgave voor een buurgemeente op moet lossen. Lokale bestuurders moeten daarom verder kunnen kijken dan hun grenzen. Daarnaast concurreert de energietransitie met andere grote opgaven in het fysieke domein, zoals het nijpend woningtekort en de transitie in de landbouw. Bestuurders zullen moeten bepalen wat zwaarder weegt of op zoek moeten gaan naar mogelijkheden voor multifunctioneel ruimtegebruik.

Kansen voor gemeenten en burgers

Nu lijkt het nog ver weg, maar over anderhalf jaar vinden de lokale verkiezingen weer plaats. Het zal niet de eerste keer zijn dat grootschalige duurzame energieprojecten onderdeel worden van verkiezingscampagnes. De vraag is of lokale bestuurders in staat zullen zijn om de kansen van de energietransitie goed over het voetlicht te brengen. Zowel voor burgers als gemeenten liggen er kansen, ook financieel. Voor gemeenten die participeren in grootschalige energieprojecten kan dat een welkome bijdrage aan de veelal te krappe begroting opleveren. En met goede participatiearrangementen kunnen ook burgers financieel profiteren.

Wij doen daarom een oproep aan lokale bestuurders om lokaal leiderschap te tonen. Het welslagen van de energietransitie hangt de komende periode in belangrijke mate van hen af. Ze staan aan de lat om burgers te enthousiasmeren voor de kansen van de energietransitie en het belang en urgentie ervan te benadrukken voor toekomstige generaties. Het vraagt om een langetermijnvisie en creativiteit in de zoektocht naar oplossingen. Leiderschap vraagt vooral om lef, moed om mensen te overtuigen en te kiezen voor een duurzame toekomst.

Herman Wijffels is emeritus hoogleraar Universiteit Utrecht en voormalig voorzitter van Worldconnectors. Sander van ’t Foort is wethouder in de gemeente Renswoude en bestuurslid van Worldconnectors.

Lees ook:

Er is wel zicht op een betere leefomgeving, maar de tijd dringt

De Balans van de Leefomgeving slaat nog niet om naar de goede kant, zo blijkt uit het tweejaarlijks rapport dat maandag verschijnt. De omslag lukt alleen als de overheid de burgers daarin betrekt.

Noord-Holland wil klimaatneutraal worden en krijgt twee waterstoffabrieken

De provincie Noord-Holland trekt de komende drie jaar 73 miljoen euro uit om klimaatneutraal te worden. Een belangrijk deel wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van aardwarmte en twee waterstoffabrieken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden