OpinieLuchtverontreiniging

Gelukkige kinderen hebben ook schone lucht nodig

Mooi dat kinderen in Nederland gelukkig zijn, maar met hun fysieke gezondheid is het niet zo goed gesteld. Hoogste tijd dat Nederland iets doet aan de vieze lucht, betogen Jan van de Venis, waarnemend Ombudspersoon ­Toekomstige Generaties en Tineke Lambooy, hoogleraar ondernemingsrecht Nyenrode Business Universiteit. 

In Nederland groeien kinderen en jongeren het best op. Zo staat in de jaarlijkse Unicef-rapportage over de mentale en fysieke gezondheid van kinderen tussen 0 en 18 jaar, die onlangs uitkwam. Het onderzoek bestrijkt de 41 meest welvarende landen.

Wat betreft mentale gezondheid staat Nederland op plek 1. Kinderen voelen zich dus gelukkig en dat is prachtig nieuws. Tegelijkertijd staat de fysieke gezondheid er minder rooskleurig voor: plek 9. Wat betreft obesitas staat Nederland op plek 10; kindersterfte plek 19; luchtvervuiling plek 21 (na onder meer de VS, Australië en het VK). Helemaal geen goed nieuws dus. Voor ons is deze plek niet verrassend. Wij vinden dat het effect van luchtvervuiling op gezondheid te weinig aandacht krijgt.

Onze luchtverontreiniging via fijnstof, roet, stikstofoxiden (NOx) en ozon is voornamelijk het gevolg van wegverkeer, industrie, landbouw en houtkachels. Bij een op de vijf Nederlandse kinderen is luchtvervuiling de oorzaak van astma, het hoogste aantal in heel Europa. Bovendien worden astma en COPD daardoor verergerd. Verder was het overlijdensrisico door Covid-19 in gebieden waar longen extra vervuild waren door vervuilde lucht, waarschijnlijk hoger. Bovendien leert recent onderzoek dat ongeboren kinderen door fijnstof een hogere kans hebben op psychische stoornissen.

Pas in 2030

In 2017 bepaalde de rechter in een door Milieudefensie en anderen aangespannen zaak dat de staat het Nationaal Samenwerkingsprogram­ma Luchtkwaliteit moest aanpassen. Vervolgens tekende de rijksoverheid pas in 2020 het Schone Lucht Akkoord. Hierin wordt ‘toegewerkt naar de WHO-advieswaarden voor stikstofdioxide en fijnstof in 2030'. Pas in 2030, terwijl de WHO-waarden nu al norm zouden moeten zijn.

In de Urgenda-klimaatzaak is de relevantie van mensenrechten op milieuthema’s door de Hoge Raad bevestigd. Overigens erkende de staat in die zaak dat wij de Europese mensenrechtenjurisprudentie (moeten) volgen. Die jurisprudentie bepaalt dat een staat verantwoordelijk is voor alle activiteiten die luchtvervuiling kunnen veroorzaken én dat een staat veroorzakers moet verplichten maatregelen te nemen om burgers doeltreffend te beschermen.

Een Wet voor het welzijn van toekomstige generaties

Dat onze lucht zo vies is, is het VN Kinderrechten Comité niet ontgaan. Eind 2019 vroeg het aan Nederland om te beschrijven welke maatregelen de staat had genomen om de effecten van luchtvervuiling op de gezondheid van kinderen te onderzoeken, specifiek met het oog op astma. De Framework Principles on Human Rights and the Environment (Verenigde Naties 2018) bepalen wat staten moeten doen om voor hun burgers een veilige, schone, gezonde en duurzame omgeving te garanderen. Duidelijk is dat de staat zijn kinderen, jongeren en volwassenen moet beschermen tegen de ­inbreuken op hun gezondheid. Als de regering luchtvervuiling nu goed aanpakt, profiteren ook de toekomstige generaties daarvan mee.

Een economisch argument daarvoor is bovendien, aldus het Centraal Planbureau onlangs, dat de maatschappelijke schade door luchtvervuiling – voor een groot deel gezondheidsschade en -kosten – hoger is dan de kosten voor de ­industrie om deze terug te dringen.

Het is de hoogste tijd dat onze ­regering de hiervoor genoemde adviezen implementeert. Dat kan door meer proactief te acteren. Zo zou bijvoorbeeld naast een milieu-effectrapportage een Mens- en Kinderrechten-Effectrapportage kunnen worden geïntroduceerd.

Daarnaast pleiten wij, met vele (politieke) jongerenorganisaties en Coalitie-Y, voor een Wet voor het welzijn van toekomstige generaties. Nu worden hun rechten in Nederland niet erkend en niet gewaarborgd. Een onafhankelijke toezichthouder, zoals in andere landen al ­bestaat, kan daarbij een positieve bijdrage leveren aan ons rechts­systeem. Schone lucht is meer dan een zorg voor de overheid. Het is een mensenrecht. Voor ons, onze kinderen en toekomstige generaties.

Lees ook:

Deeltijdbanen slecht? Ze brengen ons juist gelukkige kinderen

In Nederland wonen de gelukkigste kinderen ter wereld. Mede dankzij de deeltijdcultuur, betoogt freelance-journalist Martine Zwitserloot. Daar zou meer waardering voor moeten zijn. 

Unicef: 1 op de 3 kinderen vergiftigd door lood

Een op de drie kinderen wereldwijd heeft een loodvergiftiging. Dat komt vooral door vervuild kraanwater in loden waterleidingen en door gevaarlijke recycling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden