OpinieCoronavaccins

Geheimhouding bij vaccindeals ondermijnt vertrouwen van burgers

De geheimhoudingsclausules rond de aankopen van vaccins bij farmaceutische bedrijven zijn strijdig met het publiek belang. Ze voeden wantrouwen in bedrijven en overheid, meent Marianne Meijer van de stichting Wemos. 

De Belgische staatssecretaris die onlangs ‘abusievelijk’ prijzen van door de Europese Commissie ingekochte coronavaccins lekte, veroorzaakte veel ophef. Met haar (rap verwijderde) tweet schond ze de geheimhoudingsplicht die geldt voor afspraken tussen de Europese Commissie en farmaceutische bedrijven. De maatschappelijke discussie richtte zich slechts op de contractbreuk en niet op de verwaarlozing van het publieke belang met zulke geheimhoudingsclausules. Terwijl dit gebrek aan transparantie kan leiden tot onredelijke vaccinprijzen, wantrouwen en ongelijke toegang tot vaccins.

Prijsonderhandelingen tussen overheden en farmaceutische bedrijven blijven doorgaans geheim, in tegenstelling tot publieke aankopen in andere sectoren. Het openbaren van betaalde prijzen voor medicijnen – waarvan de overheid vaak het onderzoek heeft (mede)gefinancierd – wordt meestal zelfs contractueel verboden. Zo ook in de coronavaccindeals. Dit versterkt de onderhandelingspositie van farmaceutische bedrijven: zo kunnen ze per land verschillende prijsafspraken maken.

Het belang van een sterke onderhandelingspositie van farmabedrijven wordt gewoonlijk gerechtvaardigd door te benadrukken dat zij als private ondernemingen het risico lopen om hun investeringen niet terug te verdienen. Dat is essentieel om – met eventuele extra opbrengsten – geneesmiddelenonderzoek te kunnen (blijven) doen. Echter, een gigantisch deel van de investeringen in de ontwikkeling van coronavaccins komt van overheden. Het geheimhouden van hoe deze investeringen worden terugverdiend is daarom oneerlijk tegenover de belastingbetaler.

Transparantie als standaard

Geheimhoudingsbedingen als norm bij publieke medicijnendeals maakt het onmogelijk te controleren of betaalde prijzen redelijk zijn. Het werkt bovendien maatschappelijk wantrouwen in de sector en in vaccins in de hand. Vooral nu de Europese Commissie coronavaccins tot universal common good heeft bekroond, zou het een logische vervolgstap zijn om transparantie als standaard te hanteren. ‘Redelijkheid’ betekent onder normale omstandigheden niet dat farmaceutische bedrijven geen winst mogen maken, maar profiteren van ’s werelds grootste gezondheidscrisis van de eeuw is onverdedigbaar. Al zien Pfizer en Moderna dit anders.

Gezondheidsorganisaties en -experts pleiten al jaren voor drastische veranderingen in het financieringssysteem van geneesmiddelen. Zij vinden dat het huidige businessmodel bedrijven perverse prikkels geeft. Hun streven is een systeem dat redelijke prijzen, publiek vertrouwen en gelijke toegang tot medicijnen stimuleert.

Verandering is extra urgent nu de wereldgezondheid op het spel staat. In een resolutie uit 2019 riep de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) haar lidstaten op maatregelen te nemen die leiden tot transparantie over prijsafspraken in publieke medicijnendeals. Aan deze oproep heeft de Europese Commissie tot op de dag van vandaag geen gehoor gegeven.

Nederland kan voortouw nemen

Ook andere gezondheidsorganisaties betogen dat maximale transparantie essentieel is. Zo pleit de European Public Health Alliance voor een systeem dat zowel inzage in lopende onderhandelingen als openbare bekendmaking van onderhandelingsresultaten tot standaard maakt. Dit bevordert ook publiek vertrouwen in overheid en industrie, wat cruciaal is om ervoor te zorgen dat mensen zich laten vaccineren.

De tweet van de staatssecretaris leverde reuring op, maar helaas geen transparantie. Daar is meer voor nodig. Gelukkig zijn er tal van mogelijkheden om het huidige systeem te veranderen ter bevordering van geïnformeerde overheidsbeslissingen, redelijke prijzen en publiek vertrouwen. Daarnaast kunnen overheden zelf voorwaarden verbinden aan overheidsfinanciering. De Nederlandse overheid kan hierin het Europese voortouw nemen en transparantie als norm handhaven.

Lees ook:

De coronabestrijding dreigt te mislukken – en dat is de schuld van de rijke landen

Terwijl Canada straks genoeg doses van coronavaccins heeft om de bevolking zes keer in te enten, staan veel arme landen met lege handen.

Eén op de tien Nederlanders gelooft dat er rond corona vieze spelletjes worden gespeeld

Wordt met een toekomstig vaccin een chip in mensen geïmplanteerd? Dat is goed mogelijk, denkt een deel van de Nederlanders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden