Opinie Zorg

Geen wonder dat we oud worden vreselijk vinden

Voordat we gaan praten over een voltooid leven-wet, moeten we eerst kijken hoe onze maatschappij omgaat met ouderen, aldus Michael Echteld en Joost van Iersel van Avans Hogeschool.

Moet er een nieuwe wet komen die tegemoet komt aan de doodswens van ouderen zonder levensbedreigende aandoening? Eerder moet de vraag worden beantwoord of een doodswens kan worden voorkomen door een meer solidaire en inclusieve samenleving. Dan pas kunnen en mogen we een wet rondom het voltooid leven overwegen.

Door een sterke roep uit de maatschappij om hulp bij zelfdoding voor deze groep te regelen, staat het onderwerp al enige tijd op de politieke agenda. ­Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) vindt dat de huidige euthanasiewet niet voldoet. In de nieuwe wet wil de partij dat zelfbeschikking leidend wordt en dat ook ouderen zonder levensbedreigende aandoeningen over hun eigen sterven moeten gaan: ‘het is een kwestie van beschaving’.

Een afkeer van afhankelijk zijn

Uit onderzoek door Els van Wijngaarden van de Universiteit voor Humanistiek blijkt dat mensen die hun leven als voltooid beschouwen een persistente doodswens hebben op basis van een aantal kenmerken: sterke gevoelens van eenzaamheid, er niet meer toe doen, het onvermogen om zichzelf te uiten, geestelijke of lichamelijke vermoeidheid en afkeer van afhankelijk zijn. Een meer solidaire en inclusieve maatschappij zorgt voor randvoorwaarden die de oorzaken wegnemen. Het maakt de kans kleiner dat ouderen zich eenzaam voelen, het zorgt voor het gevoel dat ze er toe doen en dat ze er mogen zijn ondanks uitingsbeperkingen, vermoeidheid en afhankelijkheid.

De behandeling van de wet-Dijkstra, de wet Waardig Levenseinde, is nu uitgesteld. Het kabinet wenst eerst meer inzicht in de materie door onderzoek. Hiervoor is er een kortdurend onderzoekstraject ingezet, aangestuurd door onderzoeksfinancier ZonMw. In dit traject wordt bepaald hoe de groepen mensen met een persisterende al dan niet actieve doodswens worden gekenmerkt en hoe groot deze groepen zijn. Belangrijk onderzoek, maar niet afdoende. Om de juiste afweging te kunnen maken mag het maatschappelijk perspectief niet ontbreken.

Niet de doodswens, maar de mogelijke ontstaansgrond ervan moeten we centraal stellen. Bij de alleroudsten schuurt het leven om verschillende redenen. Bij het lectoraat Zorg rond het Levenseinde van Avans Hogeschool doen wij onder andere onderzoek naar de vraag in welke mate deze ouderen (85-plus) toch zin hebben om de volgende ochtend weer op te staan.

Eenzaamheid

Ondanks een flinke opstapeling van ouderdomsklachten vertoonden de respondenten opmerkelijke (veer)kracht. Een belangrijke factor was de sociale en maatschappelijke verbondenheid. Duurzame contacten met familie, buurtgenoten, vrienden zijn van groot belang. Activiteiten geven doel en structuur. Enkelen missen de waardering voor hun, soms kleine, bijdrage.

Dit roept vragen op over hoe onze maatschappij omgaat met ouderen. Op dit moment worden productiviteit, functionaliteit en individualisme benadrukt. Dit model voor omgaan met ouderen is niet houdbaar. Geen wonder dat we oud worden vreselijk vinden.

De maatschappij moet zich meer solidair en inclusief opstellen naar de kwetsbaren. Dan zullen ouderen minder ervaren dat ze er niet toe doen en is er minder sprake van eenzaamheid. Daarmee normaliseert en verzacht het vooruitzicht om ouder te worden en zullen grotere kwetsbaarheid en afhankelijkheid normaler zijn. Wij willen een maatschappij waarbij wordt geaccepteerd dat iedereen waardig is, ook al zijn er beperkingen. Pas wanneer een fundament is gelegd voor een dergelijke wereld zouden we moeten nadenken over een wet Waardig Levenseinde. Dat is pas een vorm van beschaving.

Lees ook 

Minister De Jonge: Praten over het levenseinde maakt sterven minder eenzaam en minder pijnlijk

Praten over de dood komt nog te weinig voor. Het kabinet wil dat gesprek bevorderen en uitbehandelde patiënten helpen. Een campagne geeft tips voor de dialoog met artsen en familie.

Geef mensen ook ruimte en regie voor het sterven zonder ziekte

Opinie: Het euthanasiedebat richt zich nu op regie nemen over sterven bij voltooid leven. Artsen moeten waarschijnlijk accepteren dat ze ook een rol hebben in de begeleiding naar dit levenseinde, meent Peter van der Voort, hoogleraar Health Care aan Tias School for Business & Society.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden