null Beeld

ColumnStevo Akkerman

Geen enkele overtuiging is helemaal van jezelf, ook niet bij het stemmen

Weet je al wat je gaat stemmen? Wat? Wat ik ga stemmen? Op wie zul je bedoelen. Nee, ik weet het nog niet, maar ik heb de shortlist teruggebracht tot drie partijen, waaronder de partij waar ik meestal op stem, dus ik denk dat het wel goed komt. Er schijnen in totaal 37 partijen mee te doen, maar daar laat ik me niet door in verwarring brengen. Het zouden er ook 74 kunnen zijn, de keuzestress wordt er niet groter door, ik blijf gewoon zweven tussen dezelfde twee à drie gelijkgestemde polen.

De komende negen dagen zal ik me vooral afvragen of ik moet kiezen voor regeringsdeelname of oppositie. Ik zal een ledenvergadering uitschrijven voor de kakelende kiezers die huizen in mijn hoofd en dan moeten ze maar zien dat ze er samen uitkomen. Ik begrijp degenen die willen regeren – in het kabinet kun je de VVD beter afremmen dan daarbuiten – maar ik begrijp ook degenen die liever in de oppositie gaan: regeren met de VVD betekent immers dat je je tot in lengte van dagen zult moeten verantwoorden voor beleid waar je je eigenlijk diep voor schaamt.

Wat verder meespeelt, is de persoon van de lijsttrekker. Dat zie ik wel een beetje als een zwakte, ik zou willen dat ik wat standvastiger was: my party, right or wrong. Maar zo veel trouw kan ik niet opbrengen. De keuze voor leider A of B is een grote factor in de politiek. Ik kan dat jammer vinden, maar zo werkt het: de aanvoerder bepaalt niet alleen de toon, maar in belangrijke mate ook de inhoud.

Onbewuste mechanismen

En zo zal ik dan na rijp beraad, ­alles afwegende en zo, een weloverwogen keuze maken – het resultaat van een rationeel proces, gestuurd door de wetten van de logica. Zou het? Ik las de afgelopen dagen her en der dat dit alles een illusie is. Je denkt dat je je laat leiden door de voors en tegens van politieke ideeën, maar in feite word je gestuurd door onbewuste mechanismen die bepalen bij wie je je thuis voelt. Het is nog maar de vraag of die iets met ­politiek te maken hebben. Sterker nog, je denkt dat jij het bent die denkt, maar in werkelijkheid zijn het je hersengebieden die het echte werk doen. Voor je kiesgedrag maakt het nogal uit of je prefrontale of je orbitofrontale cortex actief is – en wist u dat conservatieven een vergrote amygdala hebben, terwijl progressieven het juist moeten hebben van de cortex cingularis anterior?

Deze reductie van de kiezer tot diens brein overtuigde me niet erg, maar in hetzelfde Volkskrant-artikel zei een onderzoeker dat ook de locatie van het stemlokaal een rol speelt: mensen die in een school of kerk stemmen, laten het grotere belang eerder meewegen dan mensen die thuis stemmen. Dat kon ik wel plaatsen. In school of kerk kun je de ogen van anderen op je voelen rusten, ook de ogen van degenen die je ooit hebben beïnvloed, positief of negatief. Geen enkele overtuiging is helemaal alleen van jezelf, soms denk je dat – al weet ik niet met welke hersenhelft – maar altijd volgt dan de realisatie dat alleen al de tijd waarin je leeft, een woordje meespreekt.

En toch zal ik in het stemhokje doen alsof ik heer en meester ben over mijn eigen beslissing.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden