Opinie Onderwijs

Geef student stem bij lessen burgerschap

Mbo’ers goed voorbereiden op de samenleving vereist meer inspraak van studenten, betoogt docente Birgit Pfeifer.

In de krant las ik dat jongeren met een Afrikaanse achtergrond hun eigen talkshow beginnen (Trouw, 7 december). Deze groep jongeren doet dat, omdat die zich niet herkent in de onderwerpen die worden besproken in de huidige talkshows op televisie. Dit zie ik als docent en practor (praktijkgerichte onderzoeker in het middelbaar beroepsonderwijs) regelmatig terug bij mbo-studenten als het gaat om burgerschapsonderwijs.

Deze studenten herkennen zich niet in de onderwerpen van de lessen die wij als docenten op dit terrein voor hen bedacht hebben. De burgerschapslessen zijn bedoeld om studenten voor te bereiden op hun rol als ‘burger’ in onze samenleving. Wij hebben de lessen ingericht vanuit vier dimensies. ‘Vitaal burgerschap’ staat in het teken van gezondheid, seksualiteit, verslavingen en psychische problemen. In de sociaal-maatschappelijke dimensie worden onderwerpen zoals identiteit, de Nederlandse maatschappij, de vluchtelingencrisis, mediawijsheid, maar ook diversiteit en gelijkwaardigheid behandeld. De economische dimensie gaat bijvoorbeeld over omgaan met geld, het voorkomen van schulden en kritisch nadenken over koopgedrag. In de politiek-juridische dimensie komen onderwerpen aan bod zoals democratie, verkiezingen, duurzaamheid, de rechtsstaat, maar ook vrijheid.

Herkennen ze zich in de lessen?

Dit klinkt allemaal zo doordacht en verantwoord, dat er nauwelijks ruimte overblijft om te controleren of het wel voldoet aan de behoeften van de studenten. Herkennen zij zich in deze burgerschapslessen? Zijn de thema’s die wij daar bespreken, ook helemaal hún onderwerpen? Of zijn het alleen de onderwerpen waarvan wij als onderwijsprofessionals en politiek vinden dat we die tijdens de lessen onder de aandacht moeten brengen? Dit zijn vragen die we aan de studenten zouden moeten stellen als het gaat om de inhoud van de lessen, het ‘wat’. Maar we betrekken hen nu ook te weinig bij de vraag naar het ‘hoe’: op welke manier moeten we burgerschapslessen aanbieden?

Studenten geven bijvoorbeeld bij mij aan dat de gesprekken en discussies in de burgerschapslessen niet altijd op de goede manier gevoerd worden. Onlangs sprak ik een groep studenten, die tijdens een burgerschapsles een heftig gesprek had gehad over Greta Thunberg en haar acties tegen de klimaatverandering. De discussie tussen Greta Thunberg-fans en klimaatontkenners raakte nogal verhit. Na die les smeulde het conflict dat in de klas was ontstaan nog lang door. In de les had namelijk iedereen wel zijn mening kunnen geven en had de docent de vrijheid van meningsuiting benadrukt, maar er werden geen handvatten aangereikt om met de grote meningsverschillen om te gaan.

De studenten willen leren wat je doet, wanneer de verschillen zo groot zijn dat de dialoog ontaardt in conflict. En hoe ga je ermee om wanneer de discussie niet meer gaat over dat jouw mening niet oké is, maar dat jij niet meer oké bent?

De docent lijkt zich te verschuilen

Daarbij viel op dat de studenten een andere rol verwachtten van de docent. Zij vonden dat de docent als persoon meer aanwezig mocht zijn in de discussie. Docenten lijken zich vaak te verschuilen achter het recht op vrije meningsuiting en een neutrale opstelling. Dit is een heel begrijpelijke reactie op de verwijten uit het verleden dat docenten hun eigen mening te veel verkondigden. Maar studenten hebben behoefte aan een rolmodel dat laat zien hoe je omgaat met schurende meningen en grote verschillen. Ze willen leren hoe je een eigen mening kunt hebben zonder dat dit meteen een conflict wordt met andersdenkenden.

Mijn pleidooi: laten we studenten meer betrekken bij de invulling van de lessen Burgerschap in het mbo. We moeten hen laten meedenken hoe burgerschapsvorming eruit moet zien en wat de rol van de docent daarin moet zijn. Want als we willen dat studenten zich ontwikkelen tot betrokken burgers, dan moeten ze zich eerst tot betrokken studenten kunnen ontwikkelen. Zodat ze daarna een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan een vreedzame samenleving.

Lees ook:

Hebben leerlingen extreme standpunten in de klas? Kap ze niet af, maar geef ze de ruimte

Wat doe je als docent wanneer leerlingen extreme standpunten verkondigen in de klas, of misschien wel radicaliseren? ‘Het zwijgen opleggen helpt niet, ga liever het gesprek aan.

‘Als docent leg ik uit wat een discussie met mij doet’

De politiek alleen kan het racismeprobleem niet oplossen, vindt premier Rutte. Tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de Tweede Kamer vroeg hij daarom de hulp van de Nederlander. “Ik kies geen kant in een discussie, maar probeer uit te leggen wat het mij doet”, zegt mbo-docente burgerschap Alexandra Wortel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden