null

OpinieVerkeer

Geef niet de auto, maar fietsers de ruimte

Onze fietscultuur staat onder druk, stelt oud-fietsenmaker Erik Jan Dijkman. De oplossing: een écht goede fiets. En dat is niet automatisch de e-bike.

Al jarenlang maak ik mij zorgen over onze fietscultuur. We zijn nog steeds een fietsland, maar de vanzelfsprekendheid waarmee wij onszelf als nummer 1 bestempelen, vind ik te groot. Het onlangs gepresenteerde Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) gaat mee in deze zelfgenoegzaamheid, waardoor het zijn doelen te laag stelt. Het gaat voorbij aan hoe we onze fietsen hebben ontwikkeld, omarmt kritiekloos de e-bike en bevat vooral bekende teksten over verbetering van de fietsinfrastructuur en het stimuleren van het fiets- en dus ook e-bikegebruik.

Maar fietsen kan zoveel fijner en leuker. Alleen zo kun je een bijdrage verwachten van de fiets aan de maatschappelijke opgaven die in het NTF worden genoemd.

Nek- en schouderklachten

Vanaf halverwege de jaren negentig is de gewone stadsfiets - behalve de omafiets - vervangen door een sportief gebouwd model, dat doorgaans is te herkennen aan de verende voorvork, het minder doorgebogen stuur en de buis - waarin het stuur draait - die rechter op staat. Driekwart van de mensen met zo’n fiets zet het stuur zo hoog mogelijk, omdat ze niet - zoals zou moeten - voorover willen zitten. Daardoor sturen die fietsen te licht en zit niemand er meer ontspannen op. Veel mensen krijgen daar nek- en schouderklachten van, al verbindt niemand die met de fiets waar ze op rijden.

Uit mijn praktijk weet ik dat, als mensen verschillend gebouwde fietsen kunnen proberen, de overgrote meerderheid voor het oudere, meer rechtop gezeten stadsfietsmodel kiest. Het is comfortabeler en men voelt zich veiliger. Vooral voor ouderen is dit belangrijk, want met het stijgen van de leeftijd wordt het coördineren van bewegingen moeilijker. En fietsen ís het coördineren van bewegingen: je moet trappen, op het verkeer letten en vooral sturen en je evenwicht bewaren. Als dat vermogen minder wordt ben je gebaat bij een rustig sturende fiets, waarop je vrijwel rechtop zit.

Steeds meer ongelukken

Als gevolg van deze verandering begon het aantal ongelukken met fietsers toe te nemen, maar contact dat ik hierover opnam met de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) en de Stichting Consument en Veiligheid (nu VeiligheidNL) leverde niets op. Ik zie zoveel mensen in een verkeerde houding op hun fiets zitten: dat móet wel regelmatig fout gaan. Maar onderzoek naar de invloed van de frames op de stabiliteit van fietsen wordt door hen niet gedaan.

Die tegenwoordige, sportief gebouwde fietsen trappen ook nog zwaar, waardoor het fietsplezier van veel mensen flink tegenvalt. Dat komt door de naafdynamo en de grote versnellingsnaven waarmee ze zijn uitgerust, het type trommelremmen en de zogenaamde slanke kettingkasten met een extra geleidewiel voor de ketting dat voor extra weerstand zorgt. Ook de trap-assen en de pedalen draaien minder mooi. Helaas is de e-bike juist meestal van dat sportieve model. De verkoop van deze fietsen aan ouderen heeft vele eenzijdige ongevallen tot gevolg - waarvan genoeg met dodelijke afloop - en duizenden ziekenhuisopnamen per jaar.

E-biken kun je beter afraden

Daar komt bij dat een e-bike moet worden beschouwd als een brommer, een fiets met hulpmotor. Die motor is 2 à 3 maal zo sterk als de gemiddelde berijder ervan. Het rijden kost dus nauwelijks inspanning. En dat terwijl ons door alle gezondheidsinstanties wordt aanbevolen om voldoende, en matig intensief, te bewegen. Je houdt jezelf voor de gek als je zegt te e-biken voor de beweging. Dokters zouden het gebruik ervan moeten afraden.

Met de duurzaamheid van onze fietsen is het intussen ook droevig gesteld. Van hoeveel fietsen zijn niet de spatborden, de kettingkast, de koplamp, het achterlicht enzovoort stuk? Je moet heel voorzichtig doen wil je hem heel houden. Voor de meeste e-bikes geldt dan ook nog dat, als dat lukt, de accu na een paar jaar aan zijn eind is en niet te vervangen, of andere onderdelen niet meer te krijgen, waardoor je niets meer met zo’n ding kunt, behalve weggooien.

De e-bike is voor sommige mensen een uitkomst en kan een functie hebben in het woon-werkverkeer, al denk ik niet dat veel mensen door de regen gaan rijden. Maar wat we nodig hebben zijn ergonomisch doordachte, licht lopende fietsen, waarop je elke ochtend met plezier opstapt.

Uit je ritme gehaald

Verder moet je er als fietser niet voortdurend aan worden herinnerd dat je een tweederangs verkeersdeelnemer bent. En dat bedoel ik letterlijk: je moet consequent anderen, lees: automobilisten, voor laten gaan. Steeds word je uit je ritme gehaald, wat extra kracht kost en het fietsplezier bederft. Mensen die niet fietsen hebben daar geen weet van.

Dat vergt niet zozeer het uitbreiden van het netwerk aan fietspaden, maar echte regelprioriteit bij stoplichten en voorrangskruisingen met het autoverkeer en dergelijke. Prioriteit voor de doorstroming van het fiets- in plaats van het autoverkeer. Elektrische fietsen zullen dan goeddeels overbodig worden.

Kinderen fietsen minder

Want nu lees ik in de Kampioen van maart 2021 het gevolg van het al tientallen jaren durende schipperen met de fietser in het verkeer: kinderen fietsen steeds minder en kunnen het daardoor ook steeds minder goed. Deels omdat ze geen fiets meer hebben, en deels omdat ouders vanwege de verkeersonveiligheid hun kinderen liever met de auto brengen.

Het artikel gaat op meerdere oorzaken in, maar voor mij staat voorop dat wij onze fietscultuur hebben verwaarloosd, en nu met de gevolgen worden geconfronteerd: het is niet meer gewoon dat je als kind leert fietsen en verkeersexamen doet. En dat is fietsland nummer 1? Als het zo doorgaat niet lang meer.

Lees ook:

Er wordt meer gefietst in Nederland, maar het kan nóg beter

Investeer een miljard in een goed landelijk fietsnetwerk, roepen overheden en fietsorganisaties het aankomende kabinet op. Waarom? Nederland ligt toch vol met fietsroutes?

Verkoop van elektrische fietsen steeg vorig jaar met 30 procent

De coronacrisis heeft vorig jaar voor een flinke stimulans gezorgd van de fietsverkopen in Nederland. Zo steeg de verkoop van elektrische fietsen met ruim 30 procent naar 547.000 stuks.

Hier geredigeerde tekst uit QPS plakken

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden