Opinie

Geef mensen ook ruimte en regie voor het sterven zonder ziekte

D66-Kamerlid Pia Dijkstra maakt zich sterk voor een debat over het 'voltooid leven’. Beeld ANP

OPINIE Het euthanasiedebat richt zich nu op regie nemen over sterven bij voltooid leven. Artsen moeten waarschijnlijk accepteren dat ze ook een rol hebben in de begeleiding naar dit levenseinde, meent Peter van der Voort, hoogleraar Health Care aan Tias School for Business & Society.

Een ding is zeker: 100 procent van de mensen gaat dood. Onzeker is echter wanneer en hoe. Kunnen, willen of moeten we daar zelf regie over hebben?

Die regie kunnen patiënten nu al nemen bij ziekte door behandelingen wel of niet te kiezen of zelfs, bij uitzichtloos lijden, euthanasie te vragen. De euthanasiediscussie richt zich nu op regie nemen over sterven zonder ziekte, het voltooide leven.

De artsenorganisatie KNMG vindt dat euthanasie te overwegen valt bij stapeling van ouderdomsklachten en dus niet bij afwezigheid van klachten. Gezien de discussie hierover is het blijkbaar minder vanzelfsprekend om regie over het sterven te nemen bij gezondheid dan bij ziekte. Dat is te begrijpen omdat sterven in het algemeen in het verlengde ligt van ziekte. Daarom zijn bij besluitvorming en uitvoering van euthanasie tot nu toe medici betrokken.

Uitdijend medisch terrein

In het verlengde hiervan krijgt euthanasie ook bij voltooid leven een medisch aspect zonder dat er ziekte bestaat die de euthanasievraag drijft. Nu bestaat er in toenemende mate medicalisering van gezondheid en welzijn. Dat is op zichzelf niet erg, maar je bewust zijn van dit uitdijende medische terrein is wel belangrijk. Er wordt zo namelijk aan medici gevraagd zich met niet-ziek zijn bezig te houden terwijl hun opleiding bestaat uit het leren omgaan met wel-ziek zijn.

Het is duidelijk dat artsen op deze ontwikkeling onvoldoende zijn voorbereid. Het genezen van ziekte is immers primair de focus van de opleiding. De laatste jaren is door artsen de beweging gemaakt om rekening te houden met andere dan pathofysiologische aspecten. Waardegedreven zorg, samen beslissen en bespreken van behandelbeperkingen zijn daar uitingen van en worden steeds meer ingebed in de uitvoering van de zorg.

Patiënten willen steeds vaker meer regie nemen maar dat wordt hun niet altijd makkelijk gemaakt. Zo is eigenaarschap van medische gegevens in Nederland nog niet geregeld, in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Noorwegen. Om regie te kunnen nemen over je eigen ziekte is het belangrijk om de gegevens van jouw eigen lichaam in eigendom te hebben. Inzage wordt nu hopelijk snel geregeld via een persoonlijk portaal, maar dat is fundamenteel anders dan eigenaarschap.

Radicale verandering

Daarnaast ligt er een drieledige taak bij de artsen. Ten eerste zullen zij voor patiënten die dat willen, een meer coachende rol moeten gaan spelen die anders is dan de informerende en beslissende rol van nu. Ten tweede zal de focus op genezen, waar nodig, moeten verschuiven naar leven met ziekte of naar afzien van behandeling.

Tot slot zullen artsen waarschijnlijk moeten accepteren dat ook zonder ziekte er voor hen een plaats is in begeleiden van het levenseinde. Dat is wel een radicale verandering die niet gemakkelijk zal zijn.

Begrip voor medici die moeite hebben met dit verschuivende perspectief is op zijn plaats. Anderzijds is begrip bij artsen ook nodig voor mensen die hun leven voltooid hebben en een euthanasiewens hebben. Het lastige hierin is dat er én geen ‘polderoplossing’ mogelijk is tussen leven en dood én geen mogelijkheid van herstel bij veranderend inzicht.

De stand van zaken nu: ieder individu heeft tot op zekere hoogte regie over zijn of haar gezondheid en regie over ziekte wordt geleidelijk aan steeds gewoner. Het is daarom in mijn ogen tijd dat we met elkaar een manier vinden om ook regie over het sterven zonder ziekte ruimte te geven.

Lees ook:

D66 heeft haast met levenseindedebat

INTERVIEW Met een podcast gaat D66-Kamerlid Pia Dijkstra op zoek naar debat over medische ethiek en ‘voltooid leven’. Ze vindt dat minister Hugo de Jonge dat maatschappelijk debat verzaakt.

Els van Wijngaarden zoekt voor de regering uit hoeveel mensen hun leven ‘voltooid’ vinden

INTERVIEW Els van Wijngaarden van de Universiteit voor Humanistiek gaat voor het kabinet onderzoeken hoe groot de groep mensen is die het leven als voltooid beschouwt, en waarom zij een stervenswens hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden