Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Geef leerkracht ruimte, tijd en verantwoordelijkheid

Home

Allert de Geus

© Hollandse Hoogte

De werkdruk op scholen wordt als hoog ervaren. Daar zit een kwaliteitslek. Volgens Allert de Geus, bestuurder primair onderwijs, is die werkdruk is niet oplosbaar, maar hooguit hanteerbaar te maken.

In Trouw van 12 april pleit Herman Brunen voor meer vertrouwen in de deskundigheid van leerkrachten en schetst hij eenvoudige oplossingen. Ik zet daar een ander geluid naast door de werkdruk vanuit verschillende perspectieven te beschouwen, in een poging het vraagstuk beter hanteerbaar te maken.

Lees verder na de advertentie

Het eerste perspectief is de dagelijkse onderwijspraktijk. In de praktijk zie ik vooral leerkrachten die vakkundig en handelingsbekwaam zijn. Spanning ontstaat als de leerkracht in en buiten de les het 'positiespel' moet spelen met kinderen en ouders. Wij zeggen over een leerkracht die dit spel niet beheerst vaak: 'Hij kan geen orde houden' of 'Hij heeft geen gezag'. Managen en tevreden houden. 

Maar het gaat, naast het handhaven van orde of gezag, vooral om het managen en tevreden houden van betrokkenen. De eisen en verwachtingen die in de maatschappij leven, sporen slecht met de inherente traagheid van het onderwijsproces, een proces waarin het vaak gaat om geduld en uithoudingsvermogen. Een proces van vallen en opstaan. Daar is weinig oog voor. Bij onvrede passeert de ouder gemakkelijk de leerkracht en wendt zich tot de leidinggevende of de specialist. Dat draagt niet bij aan het zelfvertrouwen van de leerkracht.

Bij onvrede passeert de ouder gemakkelijk de leerkracht en wendt zich tot de leidinggevende of de specialist

Taaie vraagstukken

Het tweede perspectief is de context waarbinnen de leerkracht werkt. Samenwerken met andere professionals is voor de leerkracht zowel een verplichting als een opgave. In specialistische kennis legt de leerkracht het af tegen de specialist zoals de intern begeleider of de externe deskundige. De leerkracht moet taaie vraagstukken, vaak als het net interessant begint te worden, overdragen aan een andere, meer deskundige collega die meer aanzien en gezag heeft. Op het crisismoment kan dat voor de leerkracht goed voelen, maar als patroon is dit op termijn onbevredigend. Voor de modale leerkracht blijft het 'corvee' over. Dat kan bij de leerkracht tot een gevoel van onmacht of falen leiden.

Het derde perspectief is het debat van de werkdruk. Ik hoor in het onderwijsdebat erkenning van de werkdruk in de onderwijspraktijk. Tegelijkertijd constateer ik een vrij algemene berusting inzake die werkdruk: het hoort erbij, het lijkt onoverkomelijk. De hoge werkdruk lijkt een soort geuzenkwaliteit te zijn. Stel je voor dat een onderzoeker constateert dat de onderwijspraktijk in Nederland een plezierige, evenwichtige werkomgeving is die alle ruimte geeft aan professionele ontwikkeling van de leerkracht. Dat zou een schok teweegbrengen, iedereen zou gaan twijfelen aan de kwaliteit van het onderwijs.

De werkdruk is niet oplosbaar, maar hooguit hanteerbaar te maken

Geld en rechten

Wat mij daarnaast opvalt in het debat is dat de leerkracht zelf weinig aan het woord is. Daar waar de leerkracht zich inzake werkdruk laat vertegenwoordigen door de vakbond gaat het vrijwel alleen om oplossingen in de vorm van geld en rechten. Topleerkrachten opleiden

Tot slot: werkdruk in het onderwijs is een gegeven, hecht verankerd in structuren, systemen, mensen en debatten. De werkdruk is niet oplosbaar, maar hooguit hanteerbaar te maken. Een taak voor elk schoolbestuur. Dat kan door kleine interventies, die zich in de praktijk aandienen, uit te bouwen. Door trajecten in te richten die geen specialisten maar topleerkrachten opleiden. Door in de school structureel het gesprek over 'pedagogisch eigenaarschap' te voeren. Door de leerkracht meer verantwoordelijkheid, tijd en ruimte te geven om de vraag naar goed onderwijs te blijven doordenken. Onderwijskwaliteit is mensgebonden.

Deel dit artikel

Bij onvrede passeert de ouder gemakkelijk de leerkracht en wendt zich tot de leidinggevende of de specialist

De werkdruk is niet oplosbaar, maar hooguit hanteerbaar te maken