null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

OpinieGemeente

Geef een stem aan de toekomstige Nederlander, ook in de gemeente

Aniek Moonen en Jens van der Duim

Overal waar beleid gemaakt wordt, moet het langetermijndenken de norm worden. Daarom is ook op gemeentelijk niveau een generatietoets wenselijk, stellen Aniek Moonen en Jens van der Duim van de Jonge Klimaatbeweging.

Het zit jongeren niet mee. Dat blijkt tenminste uit een nieuw rapport van de Sociaal-Economische Raad. De jongeren van vandaag behoren tot de eerste generatie die het slechter heeft dan hun ouders. Genoeg reden om de jonge generatie centraal te zetten bij onze lokale besluitvorming. Toch blijkt het keer op keer moeilijk om beleid te maken dat rekening houdt met de belangen van jonge en toekomstige inwoners van Nederland. Denk alleen al aan de woon-, klimaat- en stikstofcrisis.

Het nieuwe Ser-rapport staat bovendien niet op zich. In een rapport uit 2019 uitte de Ser ook al zorgen over de groeiende kansenongelijkheid tussen generaties. Jongeren hebben grote moeite met het vinden van een vaste baan, het kopen van een huis en kampen vaker met mentale problemen dan hun ouders. Bovendien hangt hen de donkere wolk genaamd klimaatcrisis boven het hoofd.

Nauwelijks dertigminners

Een belangrijke oorzaak voor deze problemen – en voor het uitblijven van oplossingen – is de ondervertegenwoordiging van jongeren in besluitvorming, zegt de SER. Daar waar er aan de knoppen wordt gedraaid, zijn nauwelijks dertigminners te vinden.

Om de belangen van jongeren goed te vertegenwoordigen, heb je daadwerkelijk jongeren nodig in de gemeenteraad (en stem dus vooral op ze!). Op dit moment is namelijk slechts 7 procent van de ongeveer 8500 gemeenteraadsleden in Nederland jonger dan dertig jaar. Deze 600 jongeren moeten de belangen van 3 miljoen jonge Nederlanders vertegenwoordigen en het opnemen tegen 5500 vijftigplussers.

Joris Luyendijk liet in zijn boek De zeven vinkjes zien hoe beperkt het inlevingsvermogen van de mens is: we kunnen ons maar beperkt de belevingswereld van een ander inbeelden. Dat is niet anders voor onze volksvertegenwoordigers. Van vijftigplussers kunnen we niet verwachten dat zij zich kunnen verplaatsen in dertigminners, vice versa geldt hetzelfde. Daarom is het zo belangrijk dat de belevingswereld van alle generaties meetelt in de besluitvorming.

Toch is representatieve vertegenwoordiging – meer jongeren in de gemeenteraad – maar een deel van de oplossing. Op landelijk niveau wordt daarom, mede dankzij de inzet van de Jonge Klimaatbeweging, gewerkt aan een generatietoets op beleid.

Dat moeten we lokaal zeker ook doen, want ‘meer jongeren in de raad’ is helaas niet altijd haalbaar én niet genoeg om de focus naar de lange termijn te verleggen. Allereerst zou ten minste 17 procent van de raadsleden na de gemeenteraadsverkiezingen onder de dertig moeten zijn voor proportionele representatie. Een flinke uitdaging, want het tekort aan jonge raadsleden is het grootst in de meest vergrijsde gemeenten. Bovendien wordt voor gemeenteraadswerk gemiddeld tussen de 16 en 22 uur per week gerekend. Die uren heeft een student of starter vaak niet.

Generatiegerechtigheid

Daarnaast is ‘meer jongeren in de gemeenteraad’ ook niet genoeg om beleid te maken met meer het oog op de lange termijn. Met meer jongeren in de raad waarborgen we de stem van hen die langer leven met de gevolgen van onze keuzes, maar niet direct ook de stem van toekomstige generaties. En juist dat is essentieel voor goed langetermijnbeleid. Bij de Jonge Klimaatbeweging vatten we dit samen als ‘generatiegerechtigheid’.

Ons beleid moet garanderen dat we niet ten koste van toekomstige generaties leven, maar hen juist ondersteunen. Iedereen, ook zij die nog niet geboren zijn, heeft namelijk recht op een goede kwaliteit van leven. Het is moeilijk dit denken te verankeren in waan-van-de-dag-beleid, maar we zijn het toekomstige inwoners verplicht dit te proberen.

Op landelijk niveau starten we binnenkort met een gedeeltelijke oplossing: de generatietoets. De generatietoets, een advies van het SER-Jongerenplatform, is een toets die de effecten van beleid in kaart brengt voor de lange termijn en die effecten meegeeft ter beoordeling aan de Tweede Kamer.

Willen we een bos kappen om een snelweg te verbreden? Dan moet de overheid dus eerst in kaart brengen wat de effecten daarvan zijn, voor zowel de economie als de natuur en omwonenden. Voor de komende vijf jaar, maar ook voor de komende vijftig jaar. Op die manier probeert de Rijksoverheid de langetermijnfocus te verplichten. Met of zonder jongeren.

Het is goed dat we hier op landelijk niveau een waarborg voor inbouwen, maar op lokaal niveau geldt dezelfde problematiek. Gemeenteraadsleden maken beslissingen over de energietransitie, over het aantal woningen en over hoe de fysieke leefomgeving eruit komt te zien. Deze beslissingen hebben een blijvende impact, ook tot generaties na die van de betrokken gemeenteraadsleden.

Systeemverandering

Daarom moet er op lokaal niveau ook een generatietoets komen. Overal waar beleid gemaakt wordt, móét het langetermijndenken de norm worden. Deze generatietoets-light zal verschillen van de landelijke variant, maar zal helpen die langetermijnfocus te verankeren in het waan-van-de-dag-beleid.

Een extra paragraaf in een beleidsvoorstel kan al blootleggen of beleid gericht is op symptoombestrijding of op grondige systeemverandering. Zo maken we van elk raadslid niet alleen een vertegenwoordiger van het volk, maar ook van de toekomst.

Lees ook:

Dit is het moment om de rechten van toekomstige generaties vast te leggen

Het coalitieakkoord lijkt toekomstgericht, maar moet explicieter rekening houden met onze nakomelingen, denken Fons Coomans, bijzonder hoogleraar Mensenrechten en Jan van de Venis, ombudspersoon voor Toekomstige Generaties.

De Jonge Klimaatbeweging (winnaar van de Duurzame 100 in 2020) is nog lang niet klaar. ‘We willen echt radicale verandering’

Vorig jaar pronkten de klimaatjongeren op de eerste positie van de Trouw Duurzame 100. Sindsdien is er veel veranderd. Volgens Aniek Moonen, de nieuwe voorzitter van de Jonge Klimaatbeweging, zijn de zorgen om klimaat onveranderd. “Iedereen geeft eigenlijk aan: ‘Ik vind dit heel belangrijk, ik maak me zorgen.’”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden