Commentaar Rechtspraak

Geef de rechter niet de schuld van problemen in het land

Pijnlijk is het zeker. Op enkele omstreden dossiers dwingt de rechter de overheid om de ­eigen wetten en regels na te leven. Na het ­revolutionaire Urgenda-vonnis, waarbij de rechter de overheid opdracht gaf doelstellingen over minder CO2-uitstoot na te komen, volgden dit jaar uitspraken over het voorkomen van de stikstofdepositie en het sluiten van rookruimtes. Rechters bedrijven politiek, zo klinkt soms in Den Haag. De uitspraak gisteren over de IS-kinderen is wat dat betreft – hoe treurig voor de kinderen ook – een ander geluid. Hier zei de rechter duidelijk dat de gevoelige kwestie van ­internationaal beleid een zaak van de politiek is.

Desondanks is kritiek op rechterlijke uitspraken door politici veel te makkelijk. Dat geluid komt vooral van partijen en politici die moeite hebben met het vastgestelde beleid of de uitgevaardigde wetten. Zo vindt Thierry Baudet klimaatbeleid hoe dan ook onzinnig en geldverspilling en vindt hij dat de natuur in Nederland juist floreert in plaats van lijdt onder de stikstofuitstoot. Maar ook Jaco Geurts van het CDA spreekt over ‘juridische haarkloverij’ als de Raad van State vaststelt dat de planvorming over het verminderen van stikstofuitstoot niet deugt, terwijl zijn VVD-collega Remco Dijkstra het in dat verband heeft over ‘rare regels’.

Rechtspraak heeft een corrigerende rol

Uiteraard kunnen wetten onvoorziene effecten hebben, die soms achteraf moeten worden hersteld. Maar dat valt de wetgever zelf aan te rekenen. En als burgers of belangengroepen hun recht gebruiken om die effecten aan de kaak te stellen, of naleving van regels en wetten af te dwingen, dan past het politici niet de uitkomst van dat juridische proces de rechters zelf aan te wrijven. Dan moeten ze met andere wetten komen.

Dit is moeilijk in een coalitieland, zeker als het om politiek omstreden onderwerpen gaat. Desondanks valt het elke keer op hoe traag er door regering en parlement wordt geanticipeerd op signalen dat wetten weleens niet houdbaar kunnen blijken voor de rechter. Dat gold vooral het stikstofbeleid, de CO2-uitstoot. In de kwestie van de IS-kinderen moet nog blijken of een toekomstige rechtszaak die draait om (internationale) kinderrechten wellicht tot een andere conclusie zal leiden.

Rechtspraak heeft een corrigerende rol in de samenleving: in de driehoek met wetgever en uitvoerende macht is het een plek waar burgers, bedrijven en belangengroepen voor een onafhankelijk oordeel terechtkunnen, ook over de uitvoering van wetten. Het zou ­politici sieren als ze die onafhankelijke rol niet aantasten, in een tijd waarin belangrijke instituties in onze ­democratische samenleving toch al onder vuur liggen.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden