opinie

Geef de Notre-Dame een update

Kijk niet alleen naar uiterlijk, maar ook naar de functie van een ‘nieuwe’ Notre-Dame, bepleiten Wim Bosschaart, promovendus landschapstransitie aan de Radboud Universiteit, en Karim van Knippenberg, promovendus erfgoedstudies aan de Universiteit Gent.

Een maand geleden brandde de Notre-Dame in Parijs af, en terwijl de brand nog volop gaande was, riep president Emmanuel Macron al op tot herbouw van ‘het hart van Frankrijk’. Parijzenaren, staatshoofden, historici en architecten buitelden over elkaar heen om de waarde van de kathedraal te duiden. Rouw om het verlies van de Notre-Dame schiet door in een overijverige en krampachtige ambitie tot herstel van wat beschouwd wordt als ‘symbool van Frankrijk én van onze Europese cultuur’, in plaats van een poging de Notre-Dame een update te geven die past bij het huidige Franse identiteitsvraagstuk.

Ondanks een gezamenlijke oproep van kunsthistorici om de tijd te nemen, lijkt de herbouw al ingezet, getuige de noodverordening die Marcon nog dezelfde dag in werking stelde. Een dag na de brand was er al 1 miljard euro ingezameld om de restauratie ook daadwerkelijk in gang te zetten. Inmiddels buigen duizenden architecten en historici zich over de vraag hoe de kathedraal in ere te herstellen. Hierbij valt op dat de algemene aanname is dat erfgoed een waardevol relict is dat vorm geeft aan de Franse en Europese identiteit, en dat de Notre-Dame om die reden moet worden herbouwd, en wel zo snel mogelijk. Ook in een artikel in Trouw (9 mei) waarin architecten met elkaar in gesprek gaan, gaat het vooral over het (nieuwe) uiterlijk van het te herbouwen landmark.

Franse identiteit

Erfgoed is echter meer dan het uiterlijk van een hoop stenen; het is een afspiegeling van datgene wat wij willen afspiegelen. Datzelfde geldt voor identiteit, ook hier geldt dat in een pluriforme samenleving identiteit meervoudig is in plaats van enkelvoudig. Verschillende bevolkingsgroepen kennen op hun eigen manier identiteit toe aan een plek. Het getuigt van weinig maatschappelijk engagement om in tijden van gelehesjes-protesten, brandende banlieues en een diep verdeelde samenleving een eenzijdig verhaal te vertellen, gebaseerd op termen als ‘Europese beschaving’ en nationale culturele symbolen. Het is een krampachtige greep terug naar wat als Franse identiteit wordt verstaan, in plaats van een stap vooruit in de richting van een nieuwe identiteit, waar zo’n behoefte aan lijkt. Wat is de Franse identiteit vandaag de dag? En hoe krijgen verschillende bevolkingsgroepen hierin een plaats?

De discussie zou dan ook veel meer moeten gaan over de functie van een eventueel te herbouwen Notre-Dame. Welk verhaal over de Franse samenleving kan er aan de eeuwenoude geschiedenis van deze plek worden toegevoegd? Trouw stelde eerder al voor (Opinie, 20 april) de kathedraal met lef te herbouwen en kenmerken van deze tijd toe te voegen. In die zin is het idee van een botanische tuin op het dak zo gek nog niet, zeker in de stad waar het klimaatverdrag werd gesloten.

Interreligieus gebedshuis

Maar meer nog zou men bij de herbouw het lef moeten hebben rekening te houden met veranderingen in de samenleving en actuele vraagstukken rondom erfgoed zoals inclusiviteit en meerstemmigheid. Daartoe pleiten wij voor een symbool passend bij een modern, seculier en multicultureel Frankrijk, in plaats van een krampachtig terugvallen op een vervlogen verleden.

Richt de Notre-Dame bijvoorbeeld in als plaats voor discussie, als interreligieus gebedshuis of als multicultureel ontmoetingscentrum waar Fransen met verschillende culturele achtergronden zich kunnen verenigen. Door plaats te bieden aan verschillende bevolkingsgroepen en een meeromvattend idee van identiteit, ligt er een kans om de kathedraal een update te geven die past bij deze tijd. Uit de ashopen van de kathedraal kan zo een nieuw verhaal opleven, een verhaal dat sturing geeft aan de Franse en Europese identiteit van vandaag en morgen. En in tijden van aanhoudende sociale onrust kan de Notre-Dame daarmee een symbool worden van sociale samenhang.

Lees ook:

Hoe herstel je de Notre-Dame? Nederlandse architecten vertellen hoe zij het zouden doen

Uit de hele wereld komen ideeën hoe de beroemde kathedraal uit de as moet herrijzen. Ze variëren van een glazen kap en een torenspits van kristal tot een daktuin met bijenkorven. Trouw vroeg een aantal Nederlandse architecten hoe zij de restauratie zouden aanpakken.  

Herbouw de Notre-Dame met lef

Het is een volstrekt begrijpelijke reactie. Aangeslagen Parijzenaars staarden deze week naar hun gehavende Notre-Dame en zeiden eensgezind: we willen onze oude kerk terug. Eeuwenlang was de gotische kathedraal het iconische en spirituele hart van de Franse hoofdstad. En dat moet het blijven, wil Parijs. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden