null

OpinieExperts

Geef adviseurs (zoals die van het OMT) niet te veel zeggenschap

Beeld

De corona-pandemie heeft de rol van externe adviseurs versterkt. Zonder sceptisch te worden over wetenschap, moeten we zulke experts toch niet blindelings vertrouwen, betoogt Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen in Amsterdam.

De coronacrisis heeft veel discussie losgemaakt over de rol van wetenschappelijke deskundigen en adviseurs. Dat is een goede zaak, want wetenschap kan alleen bloeien als zij voortdurend kritisch wordt gevolgd. Dit is allerminst een reden om een claim als ‘wetenschap is ook maar een mening’ te steunen.

Dat externe adviseurs als het Outbreak Management Team (OMT) en de Gezondheidsraad een belangrijke invloed hebben gehad op het overheidsbeleid sinds het uitbreken van de coronapandemie, staat buiten kijf. Dat is overigens niets nieuws. Want de regering en het parlement worden al decennialang omringd door talloze (advies)raden, (advies)colleges en planbureaus waarin onafhankelijke deskundigen hen met een onafgebroken stroom aan rapporten van advies dienen.

Er zijn twee belangrijke redenen om de rol die externe adviseurs spelen bij de vormgeving van het overheidsbeleid toch kritisch onder de loep te nemen.

Voorlopige inzichten

In de eerste plaats gaat het bij wetenschappelijke kennis altijd om voorlopige inzichten die op een later moment mogelijk, of zelfs waarschijnlijk, herzien zullen worden. Wetenschappelijke kennis komt zo dicht mogelijk bij de waarheid, maar is nooit de gehele waarheid – en blijkt er soms volledig naast te zitten. De huidige stand van de wetenschap is dus een tussenstand en er dient altijd ruimte te zijn voor onorthodoxe benaderingen en dissidente geluiden.

Toch zijn gevestigde wetenschappers vaak geneigd om onorthodoxe benaderingen als niet serieus of irrelevant van de hand te wijzen. Hierdoor is het lastig om onorthodox onderzoek gefinancierd en gepubliceerd te krijgen en worden onorthodoxe onderzoekers zelden opgenomen in adviescommissies en -raden.

Een tweede reden om kritisch te kijken naar de adviezen van externe adviseurs is dat deze vaak uitgaan van bepaalde doelen waartoe in het politieke domein besloten wordt. Uit ‘objectieve’ wetenschappelijke inzichten kunnen geen ‘normatieve’ adviezen worden afgeleid. Het doel is een politieke kwestie, waarover in een democratisch besluitvormingsproces dient te worden beslist. Onafhankelijke experts kunnen wel adviseren hoe het doel het beste (bijvoorbeeld tegen de laagste kosten) kan worden gerealiseerd.

In de praktijk blijken externe adviseurs echter maar al te vaak eigen doelen te formuleren. Zo heeft het OMT er meermaals voor gewaarschuwd om de bestrijding van de coronapandemie niet ondergeschikt te maken aan de economische belangen van het bedrijfsleven.

Die afweging tussen volksgezondheidsdoelen en economische doelen behoort echter niet tot het domein van de wetenschap, maar tot dat van de politiek.

Zwakke punten

De rol van externe regeringsadviseurs zou daarom in twee opzichten moeten worden aangepast.

Ten eerste zou bij een ‘officieel’ advies aan de regering altijd een second opinion van een ‘onorthodoxe’ wetenschapper moeten worden gevraagd. Die kan dan op de mogelijke zwakke punten in het officiële advies wijzen.

Bij de coronapandemie zou bijvoorbeeld te denken zijn aan de kritische analyses van het Red Team. Dat wees onder meer op de verspreiding van het virus via aerosolen (kleine druppeltjes) en waarschuwde tegen te snelle heropening van de basisscholen. Het is vervolgens aan de regering (en het parlement) om te bepalen hoe serieus men de kritiek op het officiële advies neemt.

In de tweede plaats zouden externe adviseurs nooit zelf een keuze moeten maken tussen strijdige doelen, maar simpelweg moeten aangeven hoe verschillende doelen het bes­te kunnen worden gerealiseerd. Juist als we willen dat externe adviseurs de belangrijke rol behouden die hun toekomt, doen we er verstandig aan hun rol kritisch te blijven bezien.

Lees ook:

Thom de Graaf: Vóór de volgende crisis moet het noodrecht beter op orde zijn

Het staatsnoodrecht is wellicht niet meer van deze tijd. Deze vraag werpt de vicepresident van de Raad van State Thom de Graaf op, terugblikkend op het coronajaar 2020.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden