Opinie Onderwijs

Gedateerde literatuur bestaat niet, ook niet voor jongeren

Beeld -

Bied jongeren boeken aan die juist niet bij hun belevingswereld aansluiten, bepleit Neerlandicus David Roelofs.

Schokkende cijfers in Trouw (25 juni). Een op de drie jongeren vindt lezen niet leuk, een op de vijf 14-jarigen heeft een taalachterstand, 15 procent van de zogeheten ‘leesbevorderaars’ (een functietitel om jaloers op te zijn) is door flinke bezuinigingen verdwenen. Edith Hooge (voorzitter Onderwijsraad) en Marijke van Hees (voorzitter Raad voor Cultuur) roepen op tot actie. Zij willen inzetten op leesplezier vanuit de gedachte dat het kweken van lees- motivatie, meer lezen en ‘diep lezen’ in de hand werkt.

De sleutel volgens hen: sluit aan bij het interessegebied van jongeren. De Hooge stelt dat er daarom niet telkens ‘Terug naar Oegstgeest’ moet worden voorgeschoteld. Dit boek past ‘in een bepaalde tijdgeest’ en ‘jongeren van nu’ hebben een ‘andere belevingswereld’. Alsof Jan Wolkers de jongeren van nu weinig meer te vertellen heeft. Een boek dat volgens haar wel tot lezen beweegt is ‘Harry Potter’, want ‘dat bracht ouders én kinderen aan het lezen’.

Het kan als kleinzerig worden opgevat om na de uiteenzetting van een scherpe diagnose over leesproblematiek, te vallen over die laatste aanbeveling. Ik ben heus gevoelig voor de invloed van boeken die ouders én kinderen aan het lezen krijgen, maar ik proef toch de toon van de wanhopige schoolmeester die zich niet langer druk maakt om een leeslijst en verzucht: ‘Als ze maar lezen’. Dat staat in schril contrast met dat andere manco dat Hooge en Van Hees noemen: het feit dat de aandacht voor taal en cultuur in de verdrukking komt.

Tekort doen

Natuurlijk moeten we jongeren aan het lezen krijgen. Maar het is belangrijker om hen voor zaken te interesseren die in eerste instantie buiten dit interessegebied vallen. En dat is zo eenvoudig niet. Want weten we eigenlijk wel wat niet-lezende jongeren interessant vinden? Weten ze dat zelf wel? Door al te snel te willen aansluiten bij hun veronderstelde belevingswereld, ligt het gevaar op de loer dat we hen tekort doen.

Niet alleen de leesmotivatie moet omhoog, ook het niveau van technisch lezen is aan een upgrade toe. Zoals Hooge terecht betoogt, is tekstbegrip essentieel voor zelfredzaamheid binnen de samenleving. Maar bereiden we leerlingen daar goed op voor door hen verhalen te laten lezen binnen hun aansluitende belevingswereld? Je zou zeggen dat ze voorbereid moeten worden op een wereld die in eerste instantie níet bij hen aansluit. Immers, het lezen van de krant, van belastingbrieven of, inderdaad, het lezen van romans of dichtbundels, gaat altijd over een te maken verplaatsing, via taal, naar de belevingswereld van de ander.

Dat interessegebied en die belevingswereld moeten we niet gebruiken als ijkpunt voor te lezen boeken, we moeten ze aanboren. Juist door boeken aan te bieden die daar niet direct bij aansluiten. In de functie van leesbevorderaar kunnen we ‘Terug naar Oegstgeest’ gerust aanbieden. Immers: zou de belevingswereld van de opstandige hoofdpersoon tegen ouders en omgeving echt zo vreemd aandoen voor een puber? Wekken de avonturen van Jan echt meer vervreemding op dan Harry Potter in een vliegende auto in een beukwilg? Ik vraag het me af.

Het is hoe dan ook van groot belang dat de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur zichzelf niet voorbijrennen in hun doelstellingen en daarmee al te onachtzaam omgaan met wat er in de afgelopen eeuwen is verschenen aan Nederlandse literatuur.

Alles valt of staat met een goede, ingelezen mentor. Er is immers altijd wel een literair werk te vinden dat raakvlakken vertoont met de belevingswereld van welke puber dan ook. Gedateerde literatuur bestaat namelijk niet.

Noot van de redactie: dit opiniestuk is aangepast. Bij het redigeren was een fout gemaakt in de laatste alinea en die is hersteld.

Lees ook : 

Nederlandse jongeren lezen veel te weinig, dat heeft op termijn vervelende gevolgen

Jongeren lezen heel weinig boeken. Het kabinet moet veel meer doen om het leesplezier te bevorderen, adviseren de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur.

Sociaal contact, leesplezier en diepgang ineen: leesclubs zijn populair

In aanloop naar de eerste Week van de Leesclub bezoekt Trouw een groep in Amersfoort. “Wat leidt die hoofdpersoon een spannend leven! Daar kunnen wij niet aan tippen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden