null

OpiniePolarisatie

Gebrek aan werkzekerheid ondermijnt de zo goed ogende economie

Beeld Trouw

Achter zonnige cijfers gaat een ontluisterende werkelijkheid schuil: scheefgroei in werkzekerheid en inkomen. Veel werkenden zijn verkapte werkzoekenden, aldus de Groningse hoogleraren Dirk Bezemer en Steven Brakman, die kansen zien voor een snelle aanpak van deze polarisatie.

Het kabinet dat nu wordt geformeerd, gaat regeren met mooie vooruitzichten. Nog maar een jaar geleden vreesden we voor een zeer zware recessie. Nu verwacht het CPB dat de werkloosheid dit jaar en in 2022 vrijwel niet toeneemt, dankzij krachtig herstel van de groei. En het CBS constateerde onlangs dat de gemiddelde ­inkomensontwikkeling gunstig is.

Wat bij deze gemiddelden dreigt onder te sneeuwen is de zeer scheve verdeling van werkzekerheid. Lage werkloosheid en een mooi gemiddeld inkomen zijn fijn, maar belangrijker is een baan die zekerheid van werk en inkomen biedt. En juist op dat gebied is de laatste decennia veel verloren gegaan.

Want er is polarisatie op de arbeidsmarkt; er zijn verhoudings­gewijs steeds minder middeninkomens en meer mensen met een hoog of juist laag loon of ander inkomen (bijvoorbeeld als zzp’er). Deze polarisatie is steeds nijpender in de grote steden, maar ook in Groningen en Friesland.

Globalisering en automatisering

Belangrijke verklaringen zijn ­globalisering en automatisering, waarvan de gevolgen vooral toeslaan bij de middengroepen. Minstens zo belangrijk zijn de afgelopen decennia van loonmatiging, verschraling van het sociale vangnet en arbeidsmarktflexibilisering, die deze krachten vrij spel hebben gegeven.

Eind 2020 waren er ruim een miljoen zzp’ers, ofwel 13 procent van alle werkenden – het hoogste niveau ooit. In totaal heeft ruim een kwart van de beroepsbevolking een vorm van een flexibel contract, wat zeer hoog is in vergelijking met de ons omringende landen.

Achter deze cijfers gaat vaak een ontluisterende werkelijkheid schuil. Veel zelfstandigen zijn in feite verkapte werkzoekenden of mensen die ontslagen zijn en weer als flexwerker worden aangesteld. Vaak in de horeca, detailhandel, vervoer en cultuur. Bovendien fluctueert het aantal gewerkte uren voor deze mensen sterk. Wat vroeger een ondernemersrisico was (hoeveel werk is er volgende week?) wordt nu afgewenteld op de werkenden.

Flexwerk is daarmee een van de belangrijke kwetsbaarheden op de arbeidsmarkt, schreef De Nederlandsche Bank (DNB) onlangs. In 2020 hebben 180.000 flexwerkers hun baan verloren. Bij het afbouwen van de coronasteun kan die ‘flexibele schil’ snel verdwijnen. Die kwetsbaarheid zien we niet in de macro-cijfers.

Te kleine financiële buffers

De werkonzekerheid levert nog andere problemen op. Nederlandse huishoudens hebben te kleine financiële buffers, volgens het CPB, Nibud, Rabobank en DNB. Een gemiddeld huishouden zou 3400 euro ­achter de hand moeten hebben; een kwart komt daar niet aan. Dit percentage komt overeen met het aandeel flexwerkers in de beroepsbevolking. Hier ligt dan ook de link naar de polarisatie van inkomens. Nederlanders op een uitzend-, payroll- of ­oproepcontract verdienen zo’n tien procent minder dan werkenden met vaste contracten. Dat loonverschil loopt op tot 15 à 17 procent voor de 440.000 mensen met korte contracten en uitzendbanen. Sparen is dan een luxe en de buffers worden klein.

In een rijk land leven velen dus in een financieel precaire situatie, zonder zekerheid van werk en inkomen, en vaak slecht verzekerd. We kunnen daar direct iets aan doen met de voorstellen in het rapport van de commissie Regulering van Werk (commissie-Borstlap). Voer een ­basisverzekering in op bestaans­minimumniveau voor alle werkenden, ook zzp’ers. Beperk het gebruik van tijdelijke contracten tot situaties waar ze echt nodig zijn, en geef werkenden recht op een minimum aantal uren per week. Verbied makelaars en tussenpersonen die door constructies van schijnzelfstandigheid en ten koste van eerlijke lonen verdienen aan contracten, zonder iets toe te voegen.

Deze ideeën liggen al ruim een jaar op de plank. Tot er actie wordt ondernomen, is het te vroeg voor zonnige vooruitzichten op basis van gemiddelde cijfers die de harde werkelijkheid aan het oog onttrekken.

Lees ook:

‘Nieuw akkoord flexwerk: nulurencontract verdwijnt, uurprijs fors omhoog’

De vakbeweging en werkgevers hebben op hoofdlijnen een akkoord gesloten over de hervorming van de arbeidsmarkt.

Toekomstbeeld voor jongeren: geen werk en wel schulden

Jongeren dreigen het meest de dupe te worden van de coronacrisis. Daarom is het hard nodig om flink te investeren in hun kans op werk, bepleiten Rutger Groot Wassink, wethouder sociale zaken, diversiteit en democratisering Amsterdam, Semih Eski, voorzitter CNV Jongeren en Bas van Weegberg, voorzitter FNV Young & United.

Stel werkfonds in om tweedeling tegen te gaan

Een nieuw maatschappelijk werkfonds kan banen scheppen voor mensen die nu kansloos zijn op de arbeidsmarkt. En de wereld wordt er ook nog beter van, betoogt Jos Verhoeven

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden