null

OpinieForum voor Democratie

Forum vormt een fundamentele bedreiging van de democratie. Daarom moet een verbod overwogen worden

Een partij verbieden is een uiterst zwaar middel. Maar het optreden van Forum voor Democratie vormt een dusdanige bedreiging voor de democratie dat het zeker overwogen moet worden, meent Gert Jan Geling, docent Integrale Veiligheidskunde aan de Haagse Hogeschool.

Gert Jan Geling

Het was een hoogst zeldzame gebeurtenis: een Kamerlid dat een collega-Kamerlid bedreigt in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Tijdens een debat over de begroting van Buitenlandse Zaken clashte D66-Kamerlid Sjoerdsma met FvD-Kamerlid Van Houwelingen waarbij die laatste Sjoerdsma dreigde met de woorden: ‘Uw tijd komt nog wel. Er komen tribunalen’. Sjoerdsma reageerde geschokt, net als zijn mede-Kamerleden. Voor Forum voor Democratie ging het hooguit om wat ophef in de Kamer en de media.

Maar wie heeft gevolgd hoe Forum zich de afgelopen periode heeft ontwikkeld, weet dat de uitlatingen van Van Houwelingen passen in een patroon. Een patroon van een partij die mede onder invloed van de coronacrisis steeds verder radicaliseert, en die steeds meer een antidemocratisch karakter aan begint te nemen. En dat baart zorgen. Zorgen om de democratie.

Want het dreigement van Van Houwelingen stond niet op zichzelf. Eerder die dag sprak Volt-Kamerlid Gündoğan zich in de Kamer uit over de bedreigingen aan haar adres, onder andere vanuit de achterban van FvD. In plaats van deze te veroordelen riep FvD-Kamerlid Van Meijeren dat hij er ‘trots’ op was dat de achterban van FvD ‘alles op alles zet’. Diezelfde Van Meijeren stelde op een eerder moment al dat de overheid ‘de vijand’ was, en dat hij het gezag (van de overheid) ‘niet meer wilde erkennen’. Partijleider Baudet verspreidt op dagelijkse basis de meeste extremistische complottheorieën. In appgroepen, die met FvD sympathiseren, wordt ondertussen gesproken over bijltjesdag en geweld tegen en het vervolgen van de regering, het OMT en andere bestuurders. In sommige van die groepen wordt ook gesproken over het vormen van eigen strijdgroepen. De door FvD gesteunde organisatie Police for Freedom is zelfs al daadwerkelijk bewijzen aan het verzamelen voor het tribunaal waar Van Houwelingen aan refereerde.

Tekst gaat verder onder de foto

Pepijn van Houwelingen (FvD) in discussie met vervangend voorzitter Ockje Tellegen (VVD) tijdens de behandeling van de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Tijdens het debat werden de beleidsplannen voor het komende jaar behandeld. Beeld ANP
Pepijn van Houwelingen (FvD) in discussie met vervangend voorzitter Ockje Tellegen (VVD) tijdens de behandeling van de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Tijdens het debat werden de beleidsplannen voor het komende jaar behandeld.Beeld ANP

Negeren of het debat aangaan?

Het moge duidelijk zijn, in het hart van onze democratie bevindt zich een partij die steeds meer diezelfde democratie lijkt te ondermijnen. En dat brengt ons bij de vraag: hoe moeten we daarmee omgaan? Moet FvD voortaan altijd genegeerd worden, welke grenzen er ook overschreden worden? Dient er een cordon sanitaire te komen? Moeten we het debat aangaan met Forum? Of moeten we overwegen of een partij die zich op dergelijke antidemocratische wijze manifesteert niet verboden zou moeten worden?

Het lijkt uniek voor Nederland, maar in Europa is dit laatste vaker gebeurd. Zo verbood Turkije de islamitische Refah partij omdat deze de invoering van de Sharia propageerde. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde later dat dit verbod niet inging tegen het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens omdat: “een politieke partij waarvan de leiders oproepen tot geweld, of een beleid voorstaan dat de democratie niet respecteert of ten doel heeft de democratie ongedaan te maken en de rechten en vrijheden af te danken die een democratie erkent, geen aanspraak maakt op de bescherming van het Verdrag”.

Oftewel, wanneer een partij zich keert tegen de democratie, deze niet respecteert en/of oproept tot geweld is het legitiem om deze partij te verbieden. In Nederland ligt er dan ook een advies uit 2018 van de staatscommissie-Remkes, waarin staat dat als een partij in woord en daad een bedreiging zou vormen voor de democratische rechtsorde je deze als uiterste mogelijkheid moet kunnen verbieden.

Bedreigingen

Het bedreigen van collega-Kamerleden en democratische instituties, of het toejuichen van deze bedreigingen; het weigeren om nog langer het gezag van de overheid te erkennen; en uitingen van een nieuwe vorm van extremisme die in de coronacrisis steeds nadrukkelijker aanwezig is in onze samenleving – namelijk complotextremisme – vormen aanvallen op deze democratische rechtsorde. Want bedreigingen van Kamerleden uiten en goedkeuren en serieus nadenken over tribunalen is geen erosie van omgangsvormen in de Kamer, zoals het nu afgedaan lijkt te worden, maar een serieuze aanval op de democratie en haar instituties zelf. In groeiende mate begint FvD daarmee een gevaar te vormen voor zowel de openbare orde als voor de democratie. De partij gaat weliswaar nog niet zover dat zij oproept tot het afschaffen van de democratie of democratische instituties, maar lijkt deze wel systematisch te ondermijnen. En onder invloed van het doen en laten van FvD-politici lijkt een deel van de achterban steeds verder te radicaliseren. Waar eindigt dit, en wanneer wordt er ingegrepen?

Het is in Nederland dus mogelijk om een politieke partij of vereniging te verbieden. Een verbod op een democratisch verkozen politieke partij mag zeker niet lichtelijk ingevoerd worden. Het is een zwaar middel, dat zorgvuldige overweging vraagt. Timing is hierbij van groot belang. Wanneer is het te vroeg hiervoor? Of juist te laat? Maar deze overweging ligt wel op tafel, nu in het hart van onze democratie – de Tweede Kamer – tal van grenzen zijn overschreden. Als democratie kunnen we een partij als FvD, met haar huidige opstelling ten opzichte van de democratie, haar collega-parlementariërs en het overheidsgezag niet voor eeuwig blijven gedogen. De toenemende radicalisering en uitingen van extremisme vormen een fundamentele bedreiging voor diezelfde democratie. De Nederlandse democratie kan en mag zich dan ook weerbaar opstellen. En het momentum daarvoor is wellicht nu aangebroken.

Gert Jan Geling. Beeld Werry Crone
Gert Jan Geling.Beeld Werry Crone

Lees ook:

Kamer krabt zich achter de oren: welke gevolgen moet het dreigement van FvD hebben?

Het dreigement van FvD-Kamerlid van Houwelingen heeft andere politici geschokt. De vraag is hoe de Kamer hiertegen moet optreden.

Negeren of aanvallen: de Kamer weet zich geen raad met Baudet

Negeren of normeren? Weglopen of weerspreken? De Tweede Kamer worstelt met Thierry Baudet en zijn Forum voor Democratie. Of zijn er meer strategieën?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden