CommentaarSlavernijverleden

Excuses slavernij zijn nodig als collectieve stap

null Beeld

De gemiddelde Nederlander, voor zover die bestaat, voelt er weinig voor excuses te maken voor het slavernijverleden. Sterker nog, zelfs onderzoek daarnaar zou eigenlijk niet nodig zijn. Want het zou te lang geleden zijn, deze generatie kon er niets aan doen, slachtoffers leven niet meer, en straks komen er schadeclaims. En als je naar het verleden gaat kijken met de bril van nu, dan kan je bovendien overal excuses voor aanbieden, klinkt het. Zoals voor heksenverbrandingen, of voor kinderarbeid.

De uitkomsten van de enquête waarover deze krant vrijdag berichtte, was in die zin best helder. En ook over de uitkomst dat Nederlanders met een migratie-achtergrond daar in meerderheid echt anders over denken. Die zien juist wél het nut van onderzoek en excuses, zeker Nederlanders met Surinaamse of Antilliaanse wortels. Want voor velen van hen is het slavernijverleden een pijnlijk onderdeel van hun familiegeschiedenis.

De kloof rondom racisme dichten

Dat is bovendien niet het hele verhaal. De geschiedenis speelt ook een rol in het heden, of je als burger of familie nu direct aan historische misstanden hebt bijgedragen of niet. Nederlandse steden zijn mede rijk geworden door het systeem van slavernij, en bestaande grachtenpanden en sommige familiekapitalen zijn daar een overblijfsel van. Bovendien is de extreme en wrede ongelijkheid binnen het slavernijsysteem, waarbij mensen op huidskleur uiteenvielen in eigenaren en te verhandelen eigendommen, in afgezwakte vorm zichtbaar in hedendaags racisme. De veronderstelling dat mensen bepaalde kwaliteiten of tekortkomingen hebben puur op basis van hun etnische achtergrond, is helaas nog wijdverbreid. Met serieuze gevolgen voor de voorsprong of achterstand die ze vervolgens krijgen in de maatschappij.

Excuses lossen dat laatste niet direct op. Maar ze hebben wel degelijk betekenis voor de grote minderheid in Nederland voor wie de gevolgen van slavernij reële consequenties hebben in de huidige maatschappij. Dat er bij velen, onder wie premier Rutte, angst bestaat voor polarisatie als gevolg van een eventueel debat over slavernij-excuses is begrijpelijk. Maar elkaar aanhoren, ook over pijnlijke verschillen van inzicht en ervaring, hoort bij een open en democratische samenleving. Een debat over excuses kan dan ook wel degelijk helpen om de kloof rondom racisme en ervaringen van ongelijkheid te dichten.

Uiteindelijk vormt slavernij onderdeel van ons collectieve verleden, niet per se van ons individuele verleden. Excuses daarvoor zijn dan ook een collectieve stap. Die excuses kunnen dan ook goed aangeboden worden door overheden, als rechtsopvolgers van de besturen die in de slavernijtijd zo profiteerden. Waarbij het, alles afwegende, nog beter zou zijn als de Nederlandse regering dat doet dan de steden apart.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden