OpinieSlavernijverleden

Excuses over slavernijverleden moeten altijd collectief zijn

null Beeld

Genoegdoening voor het slavernijverleden kan prima collectief, bijvoorbeeld door rijkssubsidie voor een slavernijmuseum, menen John Leerdam en Walter Palm. 

Het fluisteren over het slavernijverleden is eindelijk luidruchtig doorbroken met de expositie in het Rijksmuseum over het slavernijverleden. Tegelijkertijd met deze expositie is de discussie losgebarsten over excuses voor het slavernijverleden. Ondergetekenden zijn van mening dat dit wel moet gebeuren.

Excuses hebben juridische consequenties. Wij menen dat dit op collectief en niet op individueel niveau moet gebeuren. Een persoon kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor wat zijn voorouders gedaan hebben, maar de staat wel.

Ter illustratie. Op 21 mei 1683 werd de Geoctroyeerde Sociëteit van Suriname opgericht. Dit was een particuliere onderneming van (1) de West-Indische Compagnie (WIC) samen met (2) de familie Van Aerssen van Sommelsdijck en (3) de stad Amsterdam. In de Sociëteit van Suriname waren dus drie partijen vertegenwoordigd. Deze drie participanten hadden elk een gelijke stem in de onderneming. De Sociëteit van Suriname kreeg in datzelfde jaar, in 1683 dus, het beheer over de kolonie Suriname. Het is niet de bedoeling dat de nazaten van de familie Van Aerssen van Sommelsdijck nu verantwoordelijk worden gesteld voor de barbaarse toestanden die toen plaatsvonden op de plantages, maar wel de gemeente Amsterdam op collectief niveau.

Culturele initiatieven versterken

Excuses moeten een collectief karakter hebben. Dus geen heksenjacht op nakomelingen van plantage-eigenaren. Ook de genoegdoening moet een collectief karakter hebben. Het is ondoenlijk om nakomelingen van tot slaaf gemaakten individueel te compenseren. Er zijn genoeg mogelijkheden om tot een collectieve genoegdoening over te gaan door bestaande initiatieven op cultureel gebied te versterken. Een paar voorbeelden.

Stichting Julius Leeft! legt zich, als geen ander theatergezelschap, al jarenlang toe op het maken van voorstellingen over het koloniaal verleden en het slavernijverleden. Zo heeft dit theatergezelschap met veel succes Hoe duur was de suiker van Cynthia McLeod opgevoerd. Een genoegdoening zou kunnen zijn om van rijkswege dit unieke gezelschap de opdracht te geven om de komende vijf jaar theaterstukken over het slavernijverleden te maken.

Ook al jarenlang besteedt bijzonder hoogleraar Michiel van Kempen in zijn eentje en op eenzame hoogte, aandacht aan de Caribische literatuur. Een genoegdoening zou kunnen zijn om van rijkswege per universiteit een leerstoel Caribische Literatuur in te stellen.

Monument bij De Nederlandsche Bank

En dan is er het slavernijmonument. Juist vanwege de directe relatie van Amsterdam met de Sociëteit Suriname lag het voor de hand dat het nationale slavernijmonument in Amsterdam werd gevestigd. Dit werd op 1 juli 2002 in het Oosterpark onthuld door koningin Beatrix. In Amsterdam vindt ook op 1 juli jaarlijks Keti Koti plaats, de nationale herdenking van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1863. Een genoegdoening zou zijn om dit monument te verplaatsen naar het centrum van Amsterdam bij bijvoorbeeld De Nederlandsche Bank. Een andere genoegdoening zou zijn om 1 juli een verplichte feestdag te maken, zoals voorgesteld in het PvdA-verkiezingsprogramma.

Naast het monument werd op 24 juni 2002 het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis, het NiNsee, opgericht, een kennis- en onderzoekscentrum over het slavernijverleden en de gevolgen voor de hedendaagse samenleving. De afspraak bij de oprichting was dat het Rijk dit instituut structureel zou subsidiëren. Maar in 2012 heeft toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra, aan de vooravond van 150 jaar afschaffing slavernij in 2013, deze afspraak geschonden en de subsidie abrupt beëindigd. Het NiNsee is toen doorgegaan in afgeslankte vorm met subsidie van de stad Amsterdam. Een genoegdoening zou zijn dat de structurele subsidie van rijkswege wordt hervat.

De kroon op de genoegdoening zou een slavernijmuseum zijn dat vanuit de basisinfrastructuur van het Rijk tot stand komt en structureel subsidie ontvangt. Een bezoek aan dit museum moet opgenomen worden in het onderwijscurriculum.

Lees ook:

Nederlanders vinden slavernijverleden ernstig, maar achten excuses niet op zijn plaats

Nederlanders vinden in meerderheid het aanbieden van excuses voor het Nederlandse slavernijverleden niet nodig. Dat blijkt uit een enquête van I&O research in opdracht van Trouw.

Rutte: Dit kabinet maakt geen excuses voor de slavenhandel

Het demissionaire kabinet Rutte zal geen excuses aanbieden aan de nabestaanden van slaven uit Suriname, de Antillen of Indonesië, vanwege het tot slaaf maken van hun voorouders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden