OpinieVoltooid leven

Euthanasie want stokoud: dat is de foute boodschap

De ene mens op hoge leeftijd is de andere niet. Een algemene leeftijdsgrens voor voltooid leven werkt daarom niet, betoogt Annemarieke van der Woude, predikant Remonstrantse gemeente Oosterbeek.

Midden in de warme zomer van 2020 heeft Pia Dijkstra haar initiatiefwetsvoorstel voor toetsing levenseindebegeleiding van ouderen op verzoek naar de Tweede Kamer gestuurd (Trouw, 17 juli). Tot nu toe heb ik weinig enthousiaste reacties gelezen.

De een vindt het te ver gaan – het holt de bestaande euthanasiepraktijk uit. Een tweede vindt het niet ver genoeg gaan – waarom moet je nog een soort ‘examen’ afleggen bij een zogenaamde levenseindebegeleider.

Een derde vindt de wet overbodig – de mogelijkheden voor zelfeuthanasie zijn al volop aanwezig in onze samenleving.

In dat koor van kritische geluiden mengde zich onlangs oud-chirurg Juttmann in deze krant (Opinie, 22 augustus). Hij wil geen nieuwe voltooid-levenwet maar hij wil binnen de bestaande wet, dat wil zeggen onder verantwoordelijkheid van een arts, de mogelijkheid opnemen dat een zeer hoge leeftijd een zelfstandige rechtvaardiging vormt voor euthanasie.

Betekenis

Juttmann is zelf de eerste om te erkennen dat de volgende vraag is wat je verstaat onder ‘zeer hoge leeftijd’. Maar daar gaat het mij nu niet om.

Mijn bezwaar tegen zijn voorstel is dat hij suggereert dat alle ouderen hun laatste levensfase op eenzelfde manier zouden beleven. Deze week is Nienke Fortuin aan de Radboud Universiteit gepromoveerd op een onderzoek naar de zoektocht van ouderen naar betekenis aan het einde van hun leven. Ruim driehonderd mensen vulden een vragenlijst in en met 26 ouderen hield Fortuin een diepte-interview.

Haar uitgangspunt is dat mensen wezens zijn die verhalen vertellen. De promovenda onderscheidt drie soorten verhalen die bij het ouder worden horen, drie zogenoemde ‘narratives of ageing’.

Er zijn mensen die het ouder worden zien als een fase waarin je actief moet blijven en zoveel mogelijk dingen moet blijven doen. Anderen zien het als een fase van neergang en verval. En een derde groep benadrukt de mogelijkheid van innerlijke groei.

Bron van zin

Mensen leven ook met religieuze narratieven, die uiteenlopen van de ervaring dat het goddelijke aanwezig is in het leven van alledag en van ontzag voor het mysterie, tot en met kritische vragen over het waarom van het lijden en over een gebrek aan ingrijpen van God.

Fortuin toont aan dat er een relatie bestaat tussen de manier waarop mensen het ouder worden beoordelen aan de ene kant, en aan de andere kant hun levensbeschouwing. Die levensbeschouwing, los van de vraag welke dat is, kan een bron van zin zijn.

Levensverhaal herschrijven

Als zingeving ontbreekt in de laatste levensfase van mensen, kan zogheten ‘narrative foreclosure’ optreden: de ervaring dat het levensverhaal ten einde is terwijl het leven doorgaat. Iemands biografie houdt dan geen gelijke tred meer met de biologie.

De ervaring van ‘narrative foreclosure’ kan mensen doen besluiten dat hun leven voltooid is en hen doen verlangen naar het levenseinde.

Op basis van Fortuins onderzoek valt te veronderstellen dat er bij mensen op zeer hoge leeftijd sprake kan zijn van een gestokt levensverhaal. Bied je hen euthanasie aan, zoals Juttmann voorstelt, dan voeg je als samenleving een narratief toe aan de al bestaande verhalen over het ouder worden: de hoge ouderdom heeft niets meer voor je in petto. Dat zal de zoektocht van andere ouderen naar betekenis in de laatste levensfase negatief beïnvloeden.

Ik volg dan liever Fortuin, die concludeert dat mensen tot op zeer hoge leeftijd gebaat kunnen zijn bij een gesprekspartner die hen de gelegenheid biedt om, in het licht van alsmaar veranderende omstandigheden, hun levensverhaal te herschrijven en in dat verhaal opnieuw zin te ontdekken.

Lees ook:

Hoge leeftijd zou de rechtvaardiging moeten worden voor euthanasie

Wie de D66-plannen met het voltooid leven steunt, heeft wellicht een grote angst voor verlies van decorum bij de dood. Dat is niet nodig en daarom kan de politiek beter bepalen vanaf welke leeftijd euthanasie moet kunnen, zegt J.W. Juttmann, oud-chirurg

Ze had voltooid leven al jaren eerder moeten regelen, vindt Pia Dijkstra (D66)

Het werk van de 150 Tweede Kamerleden gaat de laatste fase in voor de verkiezingen van maart 2021. Wie van hen vallen op? Trouw spreekt deze zomer met volksvertegenwoordigers, die eruit springen door spitwerk, hun uitspraken of eigen wetgeving. Deze week: Pia Dijkstra van D66. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden