Eurosceptici, kom eens met visie

opinie

James Kennedy

Opinie

Bij de Tweede Kamerverkiezingen zouden de anti-Europa partijen veertig procent van de stemmen kunnen binnenhalen. Als je daar de steun van de ChristenUnie en de SGP aan toevoegt, die willen dat de EU zich beperkt tot kerntaken en niet teveel aan de soevereiniteit van de lidstaten komt, keert bijna de helft van de Nederlandse bevolking zich tegen een sterker Europa.

In de jaren vijftig was Nederland nog laaiend enthousiast over de Europese eenwording. Bij een proefverkiezing stemde ruim 90 procent van de inwoners van Delft en Bolsward voor een politieke unie van Europa met een eigen grondwet. Nog steeds scoort Nederland hoog op de Eurobarometer, in vergelijking met andere landen. Maar dat die steun begint weg te zakken, is een veeg teken voor de toekomst van Europa.

Het wantrouwen tegenover een overheid die op grote afstand staat, is noch nieuw noch beperkt tot Europa. In de Verenigde Staten heeft de federale overheid daar al eeuwen mee geworsteld. Het leidde in de 19e eeuw zelfs tot een burgeroorlog, waarin honderdduizenden sneuvelden. Deze burgeroorlog ging niet in de eerste plaats over de afschaffing van de slavernij, maar over de vraag of de federatie gecontinueerd moest worden. De zuidelijke staten verzetten zich tegen de groeiende invloed van de federale regering en wilden hun onafhankelijkheid bewaren.

Na het ingrijpen van president Franklin Roosevelt tijdens de depressie in de jaren dertig, heeft de federale regering vaak het verwijt gekregen teveel naar zich toe te trekken en te willen regelen: van het afdwingen van burgerrechten tot het verhogen van de alcoholgrens tot 21 jaar (op straffe van een korting op het budget voor de aanleg van federale wegen).

Volgens Republikeinen is de overheid een gevaar voor Amerika vanwege Obamacare (de nieuwe zorgwet) en de geldverslindende reddingsacties voor grote autobouwers, maar ook voor de burgers, die steeds afhankelijker worden van overheidssteun. Zij eisen niet alleen bezuinigingen, maar ook belastingverlagingen, zodat burgers hun geld kunnen investeren in projecten die hen dierbaar zijn. Dan kunnen burgers hun eigen leven weer vorm geven en wordt de ondernemingsgeest nieuw leven ingeblazen.

Europa is in dit opzicht nog niet te vergelijken met de VS, maar de reacties tegen de 'superstaat' getuigen van datzelfde wantrouwen. Brussel verdient die kritiek, want de EU trekt meer macht naar zich toe, vaardigt wetten en richtlijnen uit en draagt bevoegdheden over aan organisaties die niet altijd getuigen van voldoende democratische controle.

Zouden we diezelfde trend ook in Europa kunnen verwachten? Nederland was altijd een land met veel vertrouwen in de overheid. De bevolking had weinig moeite met het betalen van hoge belastingen, omdat de overheidsvoorzieningen zekerheid boden. Het vertrouwen in de overheid is de laatste jaren afgenomen. Zou Nederland de weg inslaan van wantrouwen tegenover de overheid en verzet tegen hoge belastingen als de macht van Europa verder toeneemt?

De kritiek van de PVV en de SP op de 'superstaat' zou constructief zijn als zij ook een toekomstvisie hadden op Europa als een goed functionerende federale staat met duidelijk afgebakende voorrechten voor lidstaten en de EU zelf. Maar daar lijkt het niet op. Hun kritiek is vooral conservatief en richt zich op het behouden van hun eigen stekje. Zij hebben geen geloof in het Europaproject.

Deze visie is verontrustend, omdat ze vooral leidt tot ontbinding. Tientallen miljoenen mensen worden nu aan elkaar verbonden via Europese instituties. In plaats van te pleiten voor totale ontbinding - wat niet waarschijnlijk is - zou het beter zijn om een visie te ontwikkelen op Europa die realistisch én aansprekend is. Europa heeft de grotere verbanden nodig, maar de wijze waarop die zouden moeten functioneren is nog niet beantwoord.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie