Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Europese financiële regels zijn bitter hard nodig

opinie

Ernst Hirsch Ballin, Hoogleraar Nederlands en Europees constitutioneel recht en aan de Tilburg University.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Italiaanse premier Mario Monti, gisteren in Berlijn. Ze bespraken daar de volgende stappen in de eurocrisis. © EPA
Opinie

De huidige discussie over de Europese Unie is misschien wel levendig, maar helder is ze niet. Voorstanders zeggen dat we dankbaar moeten zijn voor de welvaart die de EU heeft gebracht, maar is dat een garantie voor de toekomst? Tegenstanders wijzen op de offers die nu worden gebracht om de euro overeind te houden, maar wat voor zin heeft het om uit boosheid daarover nog veel grotere schade aan te richten? De uitkomst van deze discussie is een lusteloos voortmodderen, waarbij rampen tot nu toe zijn vermeden, maar grondige verbeteringen uitblijven.

De eerste grote uitbraak van anti-Europese sentimenten deed zich voor toen de toenmalige Nederlandse eurocommissaris Frits Bolkestein in 2004 zijn voorstel deed voor een Dienstenrichtlijn. Dat zo'n richtlijn er moest komen, stond vast. Iedere Europese burger heeft het recht, zijn economische activiteiten overal in de Unie te ontplooien. Daarom moesten nationale belemmeringen voor mensen in dienstverlenende beroepen worden afgeschaft.

In de eerste decennia van de Europese Gemeenschappen betekende dat vooral harmonisatie van regelgeving. De neoliberale trend die tien jaar geleden de overhand kreeg, leidde er echter toe dat veel politici regels liever afschaften. De goedkope, niet aan dezelfde regels gebonden 'Poolse loodgieter' werd het schrikbeeld voor mensen die hun ambacht met strikte eisen van opleiding en veiligheid uitoefenden.

De discussie van toen nam soms karikaturale vormen aan, maar ze was wel een teken aan de wand. In het Europese beleid werd - net als in dat van veel lidstaten, waaronder Nederland - de rol van het recht in het sociaal-economisch leven naar de achtergrond gedrongen. Economen uit de Chicago School hielden politiek en samenleving voor dat zonder regels iedereen rijker zou worden, altijd maar rijker. Ook bouwbedrijven en beleggingsinstellingen zagen kansen op onophoudelijke winsten.

In dat klimaat ontspoorde de euro. Noch de regeringen die om kredieten vroegen, noch de banken die kredieten verleenden waren aan voldoende regels gebonden. De democratische structuren op Europees niveau bestonden intussen wel - dat het Europese Parlement geen bevoegdheden heeft, is een fabeltje - maar ze werden te weinig gebruikt.

Toen zestig jaar geleden - op 23 juli 1952, de verjaardag is niet gevierd - de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal van start ging, voorloper van de Europese Unie, beseften de oprichtende staten goed waaraan ze begonnen: sociaal-economische eenheid vereist gezamenlijke regels, Europese wetgeving dus. De afgelopen vijftien jaren is weliswaar de economische integratie voortgegaan - met de euro als noodzakelijk sluitstuk - maar de Europese Unie heeft zich onvoldoende als rechtsorde mee-ontwikkeld. Het blinde vertrouwen in marktwerking liet de interesse daarvoor verflauwen en politici lieten zichzelf ook op budgettair terrein liever de vrije hand.

Politici die het alleen maar hebben over het verdedigen van nationale soevereiniteit, slaan de plank mis. Want onderwerpen die allang niet meer nationaal zijn - zoals de handel en het financieel verkeer - kunnen door geen enkele nationale staat afdoende worden geregeld. Politici die beweren dat er alleen maar 'strikte afspraken' tussen de regeringen nodig zijn, gaan langs de kern van het probleem heen. Regeringen onderhandelen dan in de Europese Raad of de Europese Ministerraden met elkaar over begrotingstekorten en economisch beleid. Dat zijn echter op z'n best tussenoplossingen.

Over afspraken kun je altijd weer gaan onderhandelen, en dat gebeurt ook: zo houdt de onzekerheid aan. Vertrouwen kunnen burgers, bedrijven en andere instellingen alleen ontlenen aan wettelijke regels die voor iedereen gelijkelijk gelden. Dat geldt ook voor de Europese wettelijke regels die op budgettair, bancair en fiscaal terrein zo hard nodig zijn.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.