Opinie

Europa moet Libische vluchtelingen opvangen

Vluchtelingen aan de Libische-Tunesische grens. © apBeeld ap

Dat minister Leers de opvang van gevluchte Libiërs afwijst, zorgt uiteindelijk voor verstopte procedures in Nederland.

In Libië is niemand zijn leven zeker. Kadafi is erop uit zijn volk nog zoveel mogelijk leed toe te brengen. Inmiddels hebben meer dan honderdduizend mensen het land verlaten. De lidstaten van de Europese Unie spannen zich in om hun eigen burgers uit Libië geëvacueerd te krijgen. Maar wat doen ze voor de Libiërs?

Minister Leers was er snel bij om te verklaren dat Nederland hen niet zal opvangen. Dat moeten de buurlanden doen. Maar is dat reëel?

Tsjaad en Soedan zijn vanwege hun interne conflicten ongeschikt. In Algerije is de situatie nog ongewis, maar in elk geval onrustig. Egypte en Tunesië vangen al Libische vluchtelingen op. Maar hun mogelijkheden zijn begrensd, zeker nu die landen zelf voor grote veranderingen staan.

Als de Europese Unie de democratisering in Noord-Afrika wil ondersteunen, dan kan ze de opvang van Libische vluchtelingen niet aan het Afrikaanse continent overlaten. En al zou de EU dat wel willen, dan nog stappen vluchtelingen zij in gammele bootjes in de hoop op Europese bodem rust en bescherming te vinden. Italië en Spanje luidden al de noodklok. De andere lidstaten kijken weg of sturen enkele ambtenaren om aan de Zuid-Europese grens te helpen patrouilleren.

Kan Europa wel een gezamenlijk antwoord hebben op een plotselinge asielinstroom uit een buurland waar oorlog uitbreekt? Jawel, er is een speciale noodmaatregel vastgesteld voor situaties waarin een grote groep ontheemden snel en accuraat moet worden opgevangen. Dit gebeurde nadat de landen verlamd en verdeeld hadden gereageerd op de vluchtelingen uit voormalig Joegoslavië.

Achteraf stelden de regeringsleiders vast dat hun gebrekkige reactie niet voor herhaling vatbaar was. Toen de Kosovaren op de vlucht sloegen voor Milosevic en later voor de Navo-luchtaanvallen, gingen de Europese landen wel samenwerken. Voor het eerst besloten ze dat iedere lidstaat een bepaald aantal ontheemden op zijn grondgebied zou toelaten.

Hoewel ze het belang van opvang in de regio benadrukten, wilden ze met hun besluit de humanitaire nood lenigen en voorkomen dat de opvangstaten in de regio (Albanië en Macedonië) zouden destabiliseren. Ook vanuit het oogpunt van de lidstaten verliep de tijdelijke bescherming succesvol. De ontheemden deden nauwelijks een beroep op de asielprocedures en keerden snel terug toen Kosovo weer veilig was.

Dit succes haalde de lidstaten van de EU over de drempel: in 2001 namen zij de richtlijn 'Tijdelijke Bescherming' aan. Die regelt dat de opvang voor ontheemden gelijk wordt verdeeld over de lidstaten en geeft recht op goede opvang en toegang tot de arbeidsmarkt. Deze bescherming geldt maximaal drie jaar.

Tot nu toe is de richtlijn een dode letter gebleven. Als evacuatiemaatregel heeft de EU de richtlijn nooit willen toepassen. Van rechtstreekse massale instroom vanwege een burgeroorlog is Europa verschoond gebleven, ook al omdat de strenge buitengrenscontroles dit bemoeilijken. Cynisch in dit verband is dat Italië Kadafi goed betaalde om Afrikaanse vluchtelingen te verhinderen in Europa bescherming te zoeken. Zij zijn hun leven niet meer zeker in Libië, omdat ze voor huurlingen worden aangezien.

Als de situatie in Libië nog verder uit de hand loopt en een exodus van ontheemden veroorzaakt, zijn er goede redenen voor de EU om de richtlijn toe te passen. Dat zorgt ervoor dat de Noord-Afrikaanse landen niet ontwricht raken tijdens hun fragiele hervormingen en het voorkomt dat de zuidelijke lidstaten de gevluchte Libiërs aan hun lot overlaten. Ook Bovendien zullen de nationale asielsystemen niet vastlopen en genieten de ontheemden overal hetzelfde niveau van opvang en bescherming. Dat ontneemt hen de prikkel om door te reizen naar een ander EU-land. Europees land.

Als opnieuw een eendrachtig optreden uitblijft na een exodus, zullen juist de Noord-Europese landen te maken krijgen met verstopte procedures. Het bij voorbaat uitsluiten van deze tijdelijke noodmaatregel is dus niet alleen egoïstisch, maar ook kortzichtig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden