Opinie Geopolitiek

Europa moet kansen in Afrika niet laten liggen

We zien Afrika als een bedreiging voor “onze manier van leven”. Europa mist daardoor kansen om bij te dragen aan ontwikkelingen die positief voor beide continenten kunnen uitpakken,  meent Europarlementariër Samira Rafaela (D66).

Nog voor de kerst wil de nieuwe Europese Commissie van de Duitse Ursula von der Leyen beginnen. Haar team wil een ‘geopolitieke commissie’ zijn. Een juiste ambitie, maar allerminst een gegeven. Europese politiek kenmerkt zich immers al zeker een decennium door navelstaren.

Terwijl Amerika en China het geopolitieke spel op het scherpst van de snede spelen, slokken problemen (werkelijk en ingebeeld) binnen Europa het leeuwendeel van onze aandacht op. Tegenover de ambitie van de beoogde Europese Commissie, staat namelijk de kneuterigheid van onze regeringsleiders die hooguit uitblinken in stoere taal voor nationale consumptie. Onze buitenlandpolitiek is gekaapt door binnenlandse politieke spelletjes.

Europa en Afrika samen groeien

Als we onze blik al naar buiten richten, dan is het om migratie over de Middellandse Zee te stoppen. Uit Afrika. Zo’n beetje het eerste continent dat we tegenkomen dat niet ons eigen is, zien we als een bedreiging voor “onze Europese manier van leven”. Een grove misvatting en funest voor Europa’s soft power. Welk verhaal heeft Europa de wereld nog te bieden, om Europese waarden, standaarden en idealen internationaal te laten slagen? We hebben geopolitiek geen antwoorden, omdat we ons niet meer afvragen wat andere delen van de wereld nodig hebben om op te bloeien. Daarmee gaat het dus ook nooit over de vraag hoe Europa en naaste buur Afrika samen kunnen groeien, samen klimaatverandering aan kunnen pakken of samen een democratisch bolwerk kunnen vormen naast een autoritair China.

Soms lijkt het alsof de Afrikaanse landen Europa’s verhaal beter kennen, dan wijzelf. Vorig jaar werd de African Continental Free Trade Area in de steigers gezet, het grootste vrijhandelsverdrag sinds de oprichting van de Wereldhandelsorganisatie. Nu al hebben 27 landen getekend – toevallig hetzelfde aantal landen dat de Europese Unie na brexit zal tellen.

Gebrekkige onderlinge handel

Een continentale vrijhandelszone betekent een omslag, gericht op een van de belangrijkste pijnpunten die de Afrikaanse economieën historisch altijd op achterstand heeft gezet: gebrekkige onderlinge handel. Protectionisme en een bijzonder restrictief wederzijds visumbeleid drukken het vrije verkeer van mensen en goederen. Die les leerde Europa zeventig jaar geleden en nu staat Afrika op het punt deze les ook in de praktijk te brengen.

De EU moet eenzelfde mentale switch maken: weg van het blindstaren op de migratie, richting een visie op dit nieuwe hoofdstuk dat het Afrikaanse continent onder onze neuzen opent. In tegenstelling tot andere spelers, met name China, heeft Europa namelijk wel een lange-termijnbelang in een stabiel en bloeiend Afrika.

Zowel risico als potentieel

De fundamentele drijfveren en remmende factoren van Afrika’s toekomst zijn bekend; een enorme demografische transitie die zowel risico als potentieel inhoudt; een natuurlijke rijkdom die zowel uitbuiting als welwillende internationale partijen aantrekt; een leefomgeving die onder druk staat door klimaatverandering en een verlies aan natuur. Tegenover de handelsblokkades staat een traditie van (vrouwelijk) ondernemerschap. De economie van een heel continent kan tussen nieuwe technologie en oude beperkingen nog alle kanten uit.

Europa kan in dat spanningsveld het verschil maken als we de oogkleppen van de eigen politieke agenda afzetten. Het succes van de Afrikaanse vrijhandelszone ligt in de politieke wil om het te doen slagen. De EU heeft unieke ervaring met de ingrijpende veranderingen die dat vraagt van overheden. Ze is uitstekend geplaatst om een heuse partner te zijn. Dit continent gaat vooruit, met of zonder ons. Laten we ervoor zorgen dat het met ons is.


Lees ook:

Rusland krijgt iets terug voor de aanwezigheid in Afrika

Meer dan veertig Afrikaanse leiders reisden af naar de Russische kustplaats Sotsji voor een Afrika-Rusland-top. Wat verwachten zij van Vladimir Poetin? En wat heeft de Russische president in Afrika te zoeken?

Japan wil voet aan de grond krijgen in Afrika, en dat kan voordelig zijn voor Europese investeerders

Japan wil meer invloed in Afrika. Het Aziatische land wil op het continent meer dan alleen auto’s bouwen.

In Afrika schieten in hoog tempo nieuwe steden uit de grond, en dat levert doodse plekken op

In Afrika schieten in hoog tempo nieuwe steden uit de grond. Ze zijn bedacht door particuliere investeerders. Het levert doodse plekken op, met de eigenaar als de lokale dictator.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden