null Beeld

ColumnJames Kennedy

Europa en de Verenigde Staten hebben elkaar meer dan ooit nodig

“Amerika is er weer”, proclameerde de regering-Biden. Te zeggen dat de Verenigde Staten de wereld – en Europa – blij proberen te maken met een dooie mus gaat te ver. Maar het is wel duidelijk dat de terugkeer van Amerika door Europeanen niet altijd met enthousiasme wordt begroet. Waardoor wordt deze reserve veroorzaakt? Is het omdat de VS onder Trump geen sterke en betrouwbare bondgenoot meer bleek te zijn, waardoor een leiderschapspositie nu ook niet meer vanzelfsprekend is? Of willen Europeanen Amerika liever op afstand houden zodat ze zelf niet gedwongen zullen worden om positie te kiezen?

De Verenigde Staten zijn relatief gezien zwakker dan een kwart eeuw geleden, toen ze na grote aarzeling toch een einde maakten aan de oorlog in Bosnië, omdat Europa dat zelf niet kon. Maar de Europese Unie is ook zwakker geworden. Ik vraag me af of Europa het zich kan veroorloven om de VS op afstand te houden.

Bezinning is nodig. De geopolitieke afstand tussen Europa en de Verenigde Staten is al een hele tijd gegroeid. Sinds het einde van de (oude) Koude Oorlog is hun verhouding bekoeld en economisch gezien zijn ze minder belangrijk geworden voor elkaar. Trump had er geen moeite mee om openlijk zijn dedain voor Europa tentoon te spreiden, maar velen menen dat een laatdunkende houding ook al bestond onder Obama of Bush. En de vraag is of Trump daadwerkelijk grote veranderingen heeft aangebracht. Het lijkt vooral een verschil in stijl te zijn geweest. Amerikaanse belangen stonden altijd voorop en Trump heeft dat alleen expliciet gemaakt. Bovendien zullen de Verenigde Staten de komende tijd vooral met zichzelf bezig zijn en heeft het weinig nut om een beroep op hen te doen als trouwe bondgenoot.

Daar komt het Amerikaanse falen bovenop: talloze mensen zijn omgekomen in Irak, Iran, Libië, Syrië en Jemen. De politieman van de wereld heeft in doen en laten bijgedragen aan het vermeerderen van leed, heeft mensenrechten met voeten getreden en wil geen verantwoording afleggen over begane misdaden, zoals bij Guantanamo, ook niet in internationale gerechtshoven. Het is veel Amerikanen bovendien niet meer duidelijk wat ze zelf hebben gehad aan een activistische buitenlandse politiek. Het leidde vooral tot hoge kosten, meer vijandigheid en doden. De terugtrekkende bewegingen van Trump konden op bijval rekenen.

Dit neemt niet weg dat Europa en de Verenigde Staten elkaar meer dan ooit nodig hebben. Overal staat de democratie onder druk en worden mensenrechten geschonden. Door de stijgende invloed van China zal deze trend zich voortzetten. De EU blijft intern sterk verdeeld, de samenwerking staat onder druk en de democratie is geen vanzelfsprekend onderdeel meer van waar Europa voor staat. De verleidingen van economische samenwerking met China en in mindere mate Rusland lonken.

Het is een fictie om – net als Macron denkt in navolging van De Gaulle – te hopen dat Frankrijk van Europa een sterke wereldspeler kan maken in een multipolaire wereld. Het is ook kortzichtig van hem te denken dat zonder een kritisch beleid jegens China Europese belangen op den duur beschermd zullen worden, zoals de Azië-kenner Michael Schuman onlangs heeft betoogd. Dat onderschat Chinese bedoelingen met Europa.

Overal is gebrek zichtbaar, en falen, overal opportunisme en onvruchtbare rivaliteit. De Noord-Atlantische samenwerking kan niet terug naar de jaren vijftig of zelfs naar vijf jaar geleden. Herstel van vertrouwen vergt tijd.

Toch delen de Verenigde Staten en Europa een gezamenlijke waardengemeenschap, al staat die onder druk en zal die druk de komende jaren alleen maar toenemen. Als we die waardengemeenschap willen redden, zal Amerika wel weer terug móeten komen om samen met Europa een bondgenootschap van democratieën te leiden waar mensenrechten worden gerespecteerd. Maar dat is alleen mogelijk als Amerikanen en Europeanen daar nog in geloven en bereid zijn om ook hun eigen bijdrage te leveren aan dit bondgenootschap.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden