OpinieRechtspraak

Etnisch profileren aan de grens leidt tot willekeur en discriminatie

null Beeld

Van de rechter mag de marechaussee op grond van etniciteit controleren bij de grens. Maar etniciteit is geen objectief criterium, volgens Maria Eva González Pérez, advocaat bij Advocatencollectief Trias en Hans Siebers, associate professor aan de Universiteit Tilburg.

Maria Eva González Pérez en Hans Siebers

De Haagse rechtbank heeft op 22 september de eis, gericht aan de Koninklijke Marechaussee om te stoppen met controleren op etniciteit bij Mobiel Toezicht Veiligheid, afgewezen. Dit toezicht heeft tot doel mensen op te sporen die hier illegaal verblijven en vindt plaats achter de grens, op vliegvelden en in treinen binnen het Schengengebied. Volgens de klagers, waaronder Amnesty International, werkt dergelijke controle discriminatie in de hand. Het is bovendien pijnlijk en gênant om op uiterlijke kenmerken publiekelijk uit een rij te worden gehaald.

Controleren op etniciteit vormt geen onderdeel van risicoprofielen. De rechtbank stelt echter dat etniciteit wel mag worden meegewogen als een van de indicatoren voor wie wel en wie niet gecontroleerd wordt. Volgens de rechtbank kúnnen et­nische uiterlijke kenmerken een ­objectieve aanwijzing vormen voor nationaliteit en illegaal verblijf.

De rechter zit mis

De rechtbank zit er om een aantal redenen naast. Ten eerste stelt ze de eis dat de selectiecriteria die de marechaussee hanteert objectief vast te stellen zijn. De rechters schrijven over etniciteit inderdaad alsof het een reëel en objectief bestaand feit is. De wetenschap leert ons dat dit niet zo is. Etniciteit is een constructie, een idee met uiteen­lopende betekenissen waar mensen al dan niet geloof aan hechten: het is geen feit. Daarom is etniciteit ook niet objectief toetsbaar, ook niet als onderdeel van een pakket aan cri­teria.

Ten tweede, de rechtbank vindt dat de criteria van de marechaussee doelmatig moeten zijn. Dat kan alleen als etniciteit een eenduidig feit zou zijn dat eenduidig verwijst naar illegaal verblijf. Etniciteit is echter verre van eenduidig en kan dus niet naar illegaliteit verwijzen. De definities van het CBS lossen dit probleem niet op.

Ten derde, bij het hanteren van etniciteit als selectiecriterium kan de marechaussee niet anders dan afgaan op uiterlijke tekenen, zoals het dragen van een hoofddoek. De rechtbank spreekt van huidskleur en ras (zonder aanhalingstekens) als onveranderlijke uiterlijke kenmerken. De eisers lijken het daarmee eens te zijn.

Er bestaan helemaal geen ‘rassen’

Echter, ook de relatie tussen ­iemands vermeende etniciteit en ­uiterlijke tekenen die ernaar zouden verwijzen is gebaseerd op drijfzand. Alsof ‘ras’ aan huidskleur gekoppeld zou zijn. Alsof huidskleur in Nederland aan nationaliteit zou zijn gekoppeld. Er bestaan helemaal geen ‘rassen’, zo leert de wetenschap, laat staan dat die naar etniciteit zouden kunnen verwijzen. Ook het dragen van een hoofddoek zegt niets over iemands etniciteit. Dergelijke tekens zijn allemaal voor meerdere uitleg vatbaar.

Ten vierde, omdat noch etniciteit noch de betekenis van de kenmerken die ernaar zouden moeten verwijzen objectief en op het eerste ­gezicht vast te stellen zijn, moet het hanteren ervan als selectiecriterium wel leiden tot willekeur. Het zet de marechaussee aan om af te gaan op stereotyperingen en vooroordelen. Waar anders op? De rechtbank opent de deur voor discriminatie.

Ten vijfde, het begrip etniciteit is niet alleen ongefundeerd, het is ook verre van neutraal. Etniciteit wordt altijd politiek ingezet om bevolkingsgroepen van elkaar te onderscheiden. De Nederlandse regering heeft vorige eeuw besloten om bepaalde groepen, buiten hun wil, te bestempelen als ‘etnische minder­heden’ en ‘allochtonen’. Het ver­delen van de bevolking in etnische groepen leidt vroeg of laat tot ­conflicten en geweld. Op de Nederlandse arbeidsmarkt vormt etniciteit de belangrijkste grond van discriminatie bij sollicitaties.

Partijen die gelijk krijgen van de rechter kunnen er soms voor kiezen om een beslissing naast zich neer te leggen, omdat het gaat om fundamentele vraagstukken waar geen uitspraak van een rechter voor nodig zou moeten zijn. Wij bepleiten dat de overheid ervoor kiest geen uitvoering te geven aan deze uitspraak.

Lees ook:

Controle Alt Delete start petitie tegen etnisch profileren

Antiracismestichting Controle Alt Delete komt in het geweer tegen een uitspraak van de rechter over etnisch profileren aan de grens. Met een petitie willen ze aan de kaak stellen dat het Nederlanderschap wordt gekoppeld aan een witte huidskleur.

Om mijn kleur mag ik van de rechter uit de rij gepikt worden

Mijn huidskleur en ras kunnen volgens de rechter een objectieve aanwijzing zijn dat ik niet een Nederlander ben. Volgens de rechter is er geen sprake van discriminatie als ik onder meer vanwege mijn huidskleur uit een rij word gehaald om mijn nationaliteit vast te stellen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden