Opinie Turkije

Erdogan kan het verlies van Istanbul gebruiken als bewijs: de Turkse democratie werkt prima

Als Erdogan de aanpak van de oppositie overneemt, is dat goed voor zijn positie en voor Turkije, schrijft Willem Bloem, die studeerde in Turkije en nu werkt bij adviesbureau Ecorys.

De uitslag van de burgemeestersverkiezingen in Istanbul heeft duidelijk laten zien dat president Erdogans beleid als een boemerang werkt. De nederlaag van zijn Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) straalt in binnen- en buitenland voornamelijk op hem af, omdat nieuwe verkiezingen op zijn aandringen tot stand lijken te zijn gekomen. De overwinning van de oppositie biedt ook hoop. Oppositiekandidaat Ekrem Imamoglu zegt in harmonie met de Turkse president te willen samenwerken. Bovendien hebben zijn directe tegenstander Binali Yildirim en Erdogan zelf hem direct als winnaar gefeliciteerd. Wat betekent dit voor de koers van de regeringspartij?

Erdogan is de architect van zijn eigen verlies door de macht steeds verder naar zich toe te trekken. Het invoeren van het presidentieel systeem heeft ertoe geleid dat de eerder sterk verdeelde oppositie zich in 2018 genoodzaakt voelde om vier partijen te verenigen in ‘de Alliantie van de Natie’. Voor de nieuwe verkiezingen in Istanbul kwam daar nog de steun van de Koerdische Partij (HDP) bij.

People first-strategie

Daarnaast heeft het huidige regeringsbeleid de oppositie tot een ‘people first’-strategie bewogen. De grip van Erdogan op instituties, inclusief de geschreven media, heeft tot een creatieve oppositiecampagne geleid via de tot op heden minder streng gecontroleerde sociale media en persoonlijke contacten met voor- en tegenstanders. De boodschap van de oppositie heeft gewonnen: het samenbrengen en omarmen van voor- en tegenstanders in plaats van krampachtig vasthouden aan vijandbeelden.

De vraag rijst hoe Erdogan op termijn gaat reageren. De president kan de macht verder naar zich toe trekken door bijvoorbeeld sociale media aan banden proberen te leggen. Maar er is openlijk kritiek vanuit de AKP van onder anderen oud-president en medeoprichter Abdullah Gül en oud-minister van economische zaken Ali Babacan. Oud-premier en minister van buitenlandse zaken Ahmet Davutoglu uitte zelfs specifiek kritiek op het opnieuw uitschrijven van verkiezingen in Istanbul. Als de partij uiteenvalt, kan Erdogan zijn meerderheid verliezen. Met de huidige steun kan hij tot en met 2023 president blijven.

Gemeenschappelijke vijand

De president kan proberen de oppositie opnieuw uit elkaar te spelen en zijn eigen achterban te vergroten. Deze optie wordt beperkt door de coalitie van zijn AKP met de rechtse Partij van de Nationalistische Beweging (MHP). Tot vrede met de Koerden zal het daarom bijvoorbeeld niet snel komen. Ook het wegzetten van de oppositie als vijand lijkt op basis van deze uitslag aan legitimiteit te verliezen, maar het opnieuw creëren van een gemeenschappelijke vijand is niet ondenkbaar. Zowel het oplaaiende conflict met de Koerden in 2015 als de militaire operatie in Afrin in Noordwest-Syrië (2018) ging gepaard met electorale winst. De huidige onrust rondom het Syrische Idlib kan tot een deal leiden, waarbij de Syrische president Assad Turkije de ‘Koerdische zone’ laat innemen als het de rebellen in Idlib niet langer steunt.

Echter, als Erdogan zich kwetsbaar durft op te stellen, kan hij het momentum van de oppositie gebruiken om een gematigde koers in te zetten. De EU heeft Istanbul al gefeliciteerd met ‘het sterke signaal voor democratie’. Het uitbuiten van de nederlaag als voorbeeld dat de Turkse democratie prima werkt, is een optie. Hij neemt zo zelfs de boodschap van de oppositie deels over. Pakt Erdogan dit op geloofwaardige wijze aan, dan komt dat de bekoelde relaties met het buitenland ten goede en zal hij investeerders verwelkomen. Zet hij daarbij concrete stappen tot sociaal-economische vooruitgang, de belangrijkste motor voor politiek succes, dan kan hij zich herstellen en zal hij nog lange tijd een factor zijn in de internationale politiek.

Lees ook:

Verlies van Istanbul plaatst Erdogan voor lastige keus: hervormen of autoritair doorgaan?

President Erdogan moet kiezen na de verkiezings­nederlaag in Istanbul: hervormen of autoritair doorgaan? Zijn AK Partij is verdeeld en de nieuwe burgemeester van de grootste stad van het land reikt hem de hand.

Turkije glijdt steeds verder af, dat is uitermate jammer

In een gezonde democratie gebruiken politieke leiders een verkiezingsuitslag om de richting van het beleid te veranderen of om in de oppositie de wonden te likken en de eigen grondslagen te herijken. Niet in Turkije.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden