null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Er zijn uitspraken die politici eeuwig achtervolgen

Er zijn van die uitspraken van politici die hen en hun partij eeuwig blijven achtervolgen, meestal niet tot hun genoegen. Op de bank bij Linda de Mol vertelde Mark Rutte zondag dat hij nooit had moeten zeggen dat ‘wie op zoek is naar visie, naar de oogarts moet’. Sindsdien zit hij voor altijd vast aan het stigma van de visieloze leider. En zo was Wim Kok uiterst ongelukkig met de lange echo van zijn Den Uyl-lezing van 1995, waarin hij het ‘afschudden van de ideologische veren’ voor de PvdA ‘in bepaalde opzichten een bevrijdende ervaring’ had genoemd.

Curieuze terzijde: de liberaal Rutte ontleende zijn uitspraak aan de sociaal-democraat Helmut Schmidt, terwijl de sociaal-democraat Kok de liberale Neelie Kroes citeerde; Kroes souffleerde haar toenmalige echtgenoot Bram Peper, die de tekst schreef voor Koks lezing.

Het ongemak van Rutte en Kok valt goed te begrijpen; als woorden een eigen leven beginnen te leiden, vragen ze nooit netjes of ze wel de goede weg inslaan. Met als gevolg dat anderen ermee aan de haal gaan. Toch denk ik dat woorden niet zomaar beklijven, dat gebeurt alleen als ze ergens aan raken of, zoals in dit geval, iets heel pregnant samenvatten. Bij Rutte is dat zijn behendigheid, in positieve en negatieve zin. Hij beweegt, met de VVD in zijn kielzog, gemakkelijk mee met de tijd, zijn politieke instinct voelt aan waar de macht te halen valt en zijn principiële wendbaarheid stelt hem in staat met iedereen zaken te doen, heel handig in een coalitiestelsel. Maar het is op de winkel passen, niet een nieuwe zaak openen.

Bij Kok lag het misschien in die zin ietsje anders, dat zijn uitspraak minder betrekking had op zijn persoon maar des te meer op zijn partij: de PvdA kon er zowel in de jaren van Paars als tijdens Rutte-2 mee om de oren worden geslagen. Wat was er nog over van de rode idealen na alle privatisering en marktwerking, wat stelde de sociaal-democratie nog voor na de Participatiewet, de inkrimping van de jeugdzorg, het uitkleden van de huursector, het drama van de inburgering, de nood in het onderwijs?

Het was zowel typerend als bitter: terwijl de betreurde woorden van Rutte indirect verwezen naar zijn succes, verwezen die van Kok naar diens verlies, of althans dat van zijn partij. Het verklaart waarom Lodewijk Asscher maandagavond in zijn Den Uyl-lezing alles deed om de ideologische vlam weer te ontsteken. Teruggrijpend op het degelijke idealisme van Drees, waar zijn moeder als weduwe nog de vruchten van had geplukt, ontvouwde Asscher iets dat we gerust een visie kunnen noemen: die van ‘de zekerheid van het bestaan’, voor iedereen. Een woning, een baan, goed onderwijs - een samenleving die dat niet kan of wil bieden, valt door de mand.

Ik bekeek de lezing online en schreef een beetje mee. “De PvdA moet weer trots zijn op haar ideologische veren”, zei Asscher volgens mijn notities, “we moeten die gebruiken om mensen te laten vliegen.” Ik had er twee kruisjes bijgezet: belangrijk citaat. Maar ik dacht ook: wat blijft hiervan over in ons coalitieland? Bah, ik leek wel een columnist.

Stevo Akkerman

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden