Opinie

Er komt een smal en wankel kabinet in zicht

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie proberen het droog te houden op het Binnenhof. Beeld ANP

Hebben de onderhandelende partijen in Den Haag wel naar de zorgen van mensen in het land geluisterd, vraagt oud-Kamerlid voor PPR en GroenLinks Bas de Gaay Fortman zich af.

Het (in)formatiewerk van Gerrit Zalm loopt ten einde. Zo komt tot slot dan toch de hamvraag ter discussie: is er voor de komende jaren uitzicht op politieke stabiliteit?

Met 82 procent toonden de jongste Tweede Kamerverkiezingen een opmerkelijk hoge opkomst. Ter vergelijking, bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen vorig jaar kwam nauwelijks meer dan de helft op. In ons land lag dat percentage sinds de afschaffing van de opkomstplicht in 1970 maar één keer hoger. Zo kreeg op 15 maart ons staatsbestel van de burgers een bijzonder brevet van vertrouwen. De kunst van het formeren is zoiets om te zetten in een politieke constructie die het land voor een volle periode regeerbaar en bestuurbaar houdt.

Nu leverde de verkiezingsuitslag van alweer een half jaar geleden wel complicaties op. Maar liefst 38 Tweede Kamerzetels kwamen in andere handen. Die waren afkomstig van de regeringspartijen VVD en PvdA en belandden bij vier middelgrote en drie kleine fracties.

De PvdA verloor 29 zetels en trok daaruit de conclusie dat meeregeren geen optie kon zijn. Op het vreemdelingen- en vluchtelingenbeleid, een kwestie die valt onder Europees beleid en internationaal recht, viel al snel GroenLinks uit.

Zo resteerde een zogeheten motorblok van 71 zetels bestaande uit VVD, CDA en D66. Die minderheid was ook nog eens sterk verdeeld en met vijf zetels van de ChristenUnie erbij is dat er niet beter op geworden.

Motorblok

Parlementair historisch gezien is de samenwerking CDA-VVD de meest stabiele. Deze kan inderdaad versierd worden met het predicaat 'motorblok'. Thans beschikt dit blok over niet meer dan 52 zetels. Voor de vorming van een kabinet dat de hele periode overeind blijft is dat niet bij voorbaat onhaalbaar. Met een vaste parlementaire steun van slechts een minderheid kan toch een hele parlementaire rit worden uitgezeten. Dat wordt niet alleen geïllustreerd in de geschiedenis van het 'progressieve' kabinet-Den Uyl (1973-1977) dat het met een kern van 56 zetels moest hebben van een regeerformule in plaats van een regeerakkoord, maar ook in die van het recente kabinet-Rutte II dat met een 'constructieve opstelling' van oppositiepartijen overeind kon worden gehouden.

Wat nu een succesvolle afronding van de informatiepoging Zalm in de weg zit, is het verzuim eerst na te gaan vanuit welke politieke beginselen en hoofdpunten van beleid het eigenlijke motorblok van CDA en VVD zou willen regeren. Te denken valt aan een uitwerking van de grondwettelijke vrijheden en rechten (VVD) en de vier CDA-beginselen rechtvaardigheid, solidariteit, rentmeesterschap en gespreide verantwoordelijkheid die eveneens in de grondwet vertaling hebben gevonden.

Opmerkelijk - zoals in deze krant treffend geïllustreerd - is inderdaad dat de achterban van het CDA zijn voorman niet aanspreekt op een poging tot verdelende identiteitspolitiek.

Juist in het eigen beginselprogramma zou een brede basis kunnen liggen voor een positieve (of 'constructieve') opstelling van niet alleen D66 en de ChristenUnie maar ook GroenLinks en de Partij van de Arbeid.

Tekort aan stabiliteit

In plaats van te zoeken naar uitgangspunten voor brede steun zijn partijen met een parlementaire meerderheid van slechts één zetel en een tekort aan interne stabiliteit eerst een compleet regeerakkoord gaan uitonderhandelen. Die basis is te smal en te wankel.

Wie columns, opiniestukken, ingezonden brieven en praatprogramma's volgt bemerkt dat 'de mensen in het land' daarover zorgen uitspreken. Hebben die zorgen de vergaderaars in Den Haag bereikt?

Bas de Gaay Fortman is oud-lid van de Staten-Generaal, en schreef met zijn kleinzoon Olivier 'De Grondwetwijzer'.

Lees ook: Het is angstvallig stil in het CDA na de lezing van Buma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden