Column

Er is zeker een beweging gaande in de richting van het fascisme

Beeld Trouw

Dit was de week die begon met een bompakket bij het huis van George Soros in de VS en uitmondde in het aangekondigde vertrek van de door hem opgerichte Central European University in Boedapest. Een overwinning voor nieuw-rechts, een feest voor iedereen die democratie, rechtsstaat en internationale solidariteit een kwaad hart toedraagt.

Gefeliciteerd Viktor Orbán, het heeft na de val van de Muur bijna dertig jaar geduurd, maar nu is Hongarije dan eindelijk bevrijd van het kosmopolitisme. En gefeliciteerd Donald Trump, je liberale plaaggeest heeft een stomp op zijn neus gekregen. Nog niet alle vijanden van het volk zijn verslagen, de pers is nog niet lamgelegd, Hillary Clinton zit nog niet gevangen, maar de druk neemt toe en langzaam maar zeker wordt America great again. Of zoals Thomas Rid, hoogleraar aan de John Hopkins Universiteit, gisteren concludeerde: “De vrede in Amerika is zeer geleidelijk aan het afbrokkelen en het land is een pad ingeslagen dat leidt tot politiek geweld.”

Ik laat de opeenvolgende bombrieven even buiten beschouwing, maar misschien mag antisemitisme ook gelden als politiek geweld? Dan is het land al een heel eind op weg. Alexander Soros, zoon van George en vicevoorzitter van diens Open Society-stichting, beschreef in The New York Times wat er sinds 2016 is veranderd. Tot die tijd waren het marginale racisten die hun pijlen op Soros richtten, maar sinds de verkiezingscampagne van Trump is de haat salonfähig geworden. In Trumps laatste campagnespot werden vier prominente Joden uit de financiële sector getoond, onder wie Soros, ­begeleid door commentaar over ‘wereldwijde belangenorganisaties’. “De geest is uit de fles gelaten en het kan generaties duren voordat die er weer in zit”, aldus Soros junior.

Beladen

Je maakt je niet bij iedereen populair als je deze ontwikkelingen vergelijkt met die uit de jaren dertig van de vorige eeuw, laat staan als je het waagt het woord fascisme te gebruiken. Maar als ik Trump stadions vol aanhangers zie ophitsen, lopen mij wel de rillingen over de rug. Over de definitie van fascisme kan worden getwist, en natuurlijk is de term beladen, maar er is zeker een beweging gaande in die richting. Niet alleen in de VS, ook in andere landen waar nationalisme, volksmennerij en autocratisch leiderschap samengaan. De Amerikaanse oud-minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright, net als George Soros geboren in een Joods gezin in Oost-Europa, zegt het helder en onomwonden: “Iedere stap in de richting van het fascisme berokkent schade aan individuen en de maatschappij; elke stap brengt de volgende dichterbij.”

Komend weekeinde zal, zo is de verwachting, Jair Bolsonaro (‘de Braziliaanse Trump’) worden gekozen tot president van Brazilië. Hij grijpt terug op de rechtse dictatuur die Brazilië eerder was, en bezigt een retoriek die we inmiddels maar al te goed kennen. “Wij zijn het echte Brazilië. Als het rode uitschot hier wil blijven, moet het zich onderwerpen aan onze wet. Of ze vertrekken, of ze gaan het gevang in.” Fascisme of niet, het is de duisternis.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden