Opinie

Er is nog geen bewijs voor de vlucht van soorten

Beeld anp

Dieren en planten vluchten voorlopig nog niet in hoog tempo noordwaarts. Het onderzoek in Science rammelt.

De krant ruimde er een hele voorpagina voor in: "Als gevolg van de opwarming van de aarde trekken planten en dieren haastig richting de koude polen, twee tot drie keer zo snel als gedacht." Die sensationele boodschap kwam van een team van biologen in het vakblad Science.

Trouw citeerde ook Rik Leemans, hoogleraar milieusysteemanalyse in Wageningen. Hij gooide er nog een schepje bovenop: de aanpassing van planten en dieren lijkt positief, maar gaat niet snel genoeg om gelijke tred te houden met de opwarming.

Het was typisch het soort bericht dat klimaatsceptici 'alarmistisch' noemen. Op zichzelf hoeft dat de redactie niet van de wijs te brengen. Het gaat om de feiten, en gelukkig vraagt Trouw consequent aandacht voor natuur en milieu. Maar ook wetenschappers kunnen zich vergissen of, sterker, een verborgen agenda hebben.

Het prestigieuze Science is niet onfeilbaar. De schrijvers (Chen e.a.) hanteren bijvoorbeeld een suggestieve woordkeus. Vooral het sleutelbegrip range shift of species wordt frequent gehanteerd, steeds in de context van een gemiddelde snelheid die veel groter blijkt dan gedacht. Dit suggereert een soort volksverhuizing van soorten, massaal op de vlucht voor de opwarming van het klimaat.

Dit beeld klopt echter van geen kant. Uit de door Chen en de zijnen verstrekte gegevens en zijn literatuurbronnen, die overwegend afkomstig zijn uit de gematigde klimaatgordels, blijkt namelijk niet een verschuiving, maar een uitbreiding van het verspreidingsgebied van soorten. 'Expansion' in plaats van 'shift'. Die vaak snelle uitbreiding is een positieve respons van dieren en planten op het warmer wordende klimaat. Dit verschijnsel is al tientallen jaren bekend en het doet zich op vrij grote schaal voor, ook in Nederland. Voorbeelden zijn er te over.

Staat daar dan niet een negatieve respons tegenover, een zich terugtrekken van soorten, daar waar het hun te warm wordt? Dat is niet onderzocht. Ik heb zulke soorten ook niet kunnen ontdekken bij een quickscan van de door de onderzoekers gebruikte basisstudies. En, om dichter bij huis te blijven, het blijkt evenmin uit de toch zeer gedetailleerde observaties van planten en dieren in Nederland door organisaties als Sovon en Floron.

Dat is opvallend, want het ligt wel degelijk in de lijn van de verwachting dat koelteminnende soorten zich zullen gaan terugtrekken en plaatselijk ook uitsterven. Alles wijst er echter op dat dit een relatief traag proces is. In het veld kan het nog niet of nauwelijks worden aangetoond. Sterker: nogal wat noordelijke plantensoorten blijken zich vooralsnog goed te handhaven, en dankzij goed beheer soms zelfs uit te breiden.

Kortom: een grote trek van planten en dieren en het sneuvelen van de achterblijvers is op onze breedtegraden binnen afzienbare termijn niet aan de orde. Dat het slecht gaat met de natuur, vooral in Nederland, is onloochenbaar - soorten verdwijnen, de helft gaat achteruit - maar dat heeft vooral alles te maken met de directe invloed van de mens, in het bijzonder de landbouw. Suggereren dat klimaatverandering de grote bedreiging van onze natuur vormt, is pure mystificatie.

Betekent dat nu dat klimaatverandering geen probleem vormt voor de natuur? Zeker niet. Maar het is een probleem van de lange tot zeer lange termijn waar we weinig aan kunnen doen. Vergeleken met de schade aan de natuur die de mens aanricht, hier en nu en juist ook in Nederland, valt de factor klimaatverandering in het niet. Maar het is natuurlijk prettig als het klimaat als zondebok wordt aangewezen. Dan kan de politiek de echte problemen negeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden