null

OpinieAmbtenaren

Er is geen tegenmacht op ministeries en dus faalt de aanpak. Zie het stikstofdossier

Beeld Trouw

De falende stikstofaanpak laat zien dat het kabinet op deskundigen bij ministeries moet kunnen varen. Die zijn helaas vervangen door generalisten, aldus Johan Sliggers, die 33 jaar bij het ministerie van infrastructuur en milieu werkte.

De afgelopen decennia is de waardering voor deskundigheid op de ministeries enorm afgenomen. Twintig jaar geleden was het gebruikelijk nieuwe ministers uitvoerig te informeren over belangrijke dossiers. Het kabinet Kok ging bestuurders op ministersposten benoemen in plaats van inhoudelijk geschoolde (vak)mensen.

Het idee was dat je geen medicus hoeft te zijn om minister van volksgezondheid te zijn. Directeuren kregen uitgebreide overgangsdossiers bij hun aantreden. De Algemene Bestuurdienst (ABD) ging de hogere ambtenaren vanaf directeursniveau rekruteren. Deze mochten maximaal vier of vijf jaar op hun plek blijven. Ook ambtenaren die niet onder de ABD vallen, moesten rouleren. Onderzoeksbudgetten werden gedecimeerd en deskundigen zijn weggewerkt naar instituten en uitvoeringsorganisaties.

Resultaat is dat ambtenaren op ministeries van hoog tot laag generalisten zijn geworden. Met het verschuiven van inhoudelijke deskundigheid naar dienstbaarheid aan de minister/politiek is de ambtelijke (tegen)kracht verloren gegaan.

Verzuringsbeleid

Een voorbeeld van hoe het dan mis kan gaan, is de aanpak van stikstofbelasting op de natuur. In de tachtiger jaren werden de stikstofniveaus zo’n drie tot vier keer overschreden. Het verzuringsbeleid pakte de emissies van stikstofoxiden en ammoniak aan. Maar de niveaus bleven (te) hoog. Het Programma Aanpak Stikstof (Pas) van 2015 moest vergunningverlening in de landbouw (met uitbreidingen) weer mogelijk maken. Omdat de Pas vooruitliep op toekomstige vermindering van deposities verklaarde de Raad van State het programma in 2019 ongeldig.

De Pas was van begin af gedoemd te mislukken. De eerste misser was dat alle groepen die stikstofoxiden en ammoniak uitstootten, moesten meedoen. De regeling hield er geen rekening mee dat emissies van onder meer industrie en verkeer al behoorlijk naar beneden gingen. Ook de varkens- en kippenhouders hadden al veel maatregelen genomen. De melkveehouderij, de grootste veroorzaker van het teveel aan stikstof in de natuur, was achtergebleven met het reduceren van ammoniak. Logisch was geweest om daar de nodige emissiereducties te halen.

De tweede misser was dat weer werd ingezet op innovatie bij de melkveehouderij, met opnieuw stalmaatregelen en minder eiwithoudend voer. Al decennia levert dit weinig reductie op. Vorig jaar wilde Carola Schouten de voermaatregel voorschrijven, maar trok dit schielijk in toen de tractoren weer richting Den Haag optrokken.

Onvoldoende tegenwicht

De Pas heeft niet gezorgd voor verlichting van de stikstofdepositie op de natuur. De deskundigen die hiervoor waarschuwden hadden onvoldoende gewicht om generalisten, managers en politiek te overtuigen. De nodige tegenkracht is ook niet naar voren gekomen bij de huidige maatregelen. De Stikstofwet stelt dat in 2030 de helft van de stikstofgevoelige natuur weer gezond moet zijn. De maatregelen om dat te bereiken zijn compleet ontoereikend.

Voor de uitkoop van boeren is 2 miljard uitgetrokken tot 2030. Dat is 200 miljoen per jaar. Nu kost een beetje melkveehouderij met land gauw 10 à 20 miljoen en er zijn in Nederland 15.000 melkveehouderijen van enige omvang. Bovendien is de uitkoopregeling op vrijwillige basis. Hiervan profiteren vooral boeren boven de 55 jaar zonder opvolging (60 procent). Dit gaat niet helpen om de natuur te beschermen. Ammoniak slaat namelijk nogal snel neer. Bedrijven naast de natuur belasten die het meest. Een strikte regie is nodig om vooral die bedrijven uit te kopen. Je hoeft geen Einstein te zijn om te zien dat de huidige uitkoopregeling niet veel gaat uithalen.

Net als bij het stikstofdossier gaat het vaak mis aan de voorkant van beleidsontwikkeling. Dus investeer in deskundigheid en organiseer voldoende tegenmacht. Geen ‘vijfde colonne’ op ministeries, maar een pleidooi voor meer gefundeerd, werkzaam en uitvoerbaar beleid. Anders blijven we van crisis naar crisis strompelen.

Lees ook:

Greenpeace dreigt met rechtszaak over stikstof: ‘De natuur gaat eraan en ons geduld is op’

Greenpeace hoopt met juridische stappen druk te zetten op onderhandelingen over stikstof bij de formatie van een nieuw kabinet.

Ambtenaren waarschuwen: De toeslagenaffaire vreet aan het gezag van de Belastingdienst

De toeslagenaffaire doet het gezag van de Belastingdienst en daarmee de belastingmoraal geen goed, waarschuwen ambtenaren. Maar erkenning van fouten gaat de fiscus en het ministerie van financiën niet makkelijk af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden