Brief van de hoofdredactieCees van der Laan

Er is geen hoofdredactionele mal waarin het denken wordt gestroomlijnd

null Beeld
Beeld

Als je met zijn tweeën naar een zonsondergang kijkt of vanaf een hoog punt naar één van onze prachtige rivierenlandschappen kun je al van mening verschillen over wat je precies ziet. Er zijn natuurlijk de kleuren van de zonsondergang, de schakeringen in het ­rivierenlandschap en details zoals vissersboten of boerderijen. De beleving van de werkelijkheid, de invulling vanuit je persoonlijke gevoelens en emoties, kan volstrekt anders zijn dan de empirische werkelijkheid.

De gedachte over het waarnemen van de werkelijkheid – vanuit mijn vak geredeneerd de kern van de journalistiek – leg ik op wat je zou kunnen noemen de nieuwe, artificiële ziel van de ­samenleving: het algoritme. Iets preciezer geformuleerd: algoritmes van zoekmachines en sociale media. Ze vormen een nieuwe laag in onze werkelijkheid of ­nemen zelfs de plaats daarvan in. Het algoritme is de nieuwe god die leidt naar het zoeken van wat mensen kennelijk als waarheid willen ervaren. Die waarheid is niet uniform maar past zich aan, overeenkomstig je zoekopdracht en de fuik waarin het algoritme je trekt. Data over jou verzameld zeggen waarschijnlijk veel over je denken, doen en laten. Je ziel in handen van een private techgod.

Algoritmes en sociale media zetten de werkelijkheid op hun kop en daar hebben we nu in de huidige tijden van polarisatie in extreme zin mee te maken. De ­afgelopen maanden heb ik veel brieven en mails gekregen van lezers (hoeven niet altijd abonnees te zijn) dat Trouw niet kritisch genoeg zou zijn als het gaat om het ‘relatieve’ gevaar van het coronavirus, het overheidsoptreden in dezen, en de ruimte die we niet zouden bieden aan critici of ­demonstranten.

Zoektocht naar de werkelijkheid

Tegelijkertijd kan ik alleen maar vaststellen dat we inmiddels vele honderden artikelen hebben geschreven over deze pandemie, waarbij alle vragen, twijfels, oplossingen, mogelijke medicijnen, vaccins en critici aan bod zijn gekomen. In reacties die ik terugstuur vraag ik bijna altijd om voorbeelden waaruit zou ­blijken dat Trouw deze crisis verkeerd zou verslaan. Vrijwel nooit krijg ik daar een antwoord op. Bij de mails zitten vaak gekopieerde reacties, gericht aan alle reguliere media, hetgeen een soort van georganiseerde actie suggereert. Er is een groep mensen die leeft in een eigen, beleefde werkelijkheid, afgesloten van de realiteit.

In een behartigenswaardig ­interview in de Verdieping van donderdag 29 oktober, zegt de Vlaamse filosoof Tinneke Beeckman dat we terug moeten naar het Verlichtingsideaal: streven naar gedeelde feiten en niet naar postmoderne interpretaties van deze feiten. Nee, niet iedereen heeft zijn eigen waarheid, dat zou elk gesprek of zoektocht om op één lijn te komen onmogelijk ­maken, zegt ze.

Op de redactie wordt elke dag het nieuws besproken en gewogen. We scheiden de feiten van de interpretaties. We stellen vragen en zoeken naar antwoorden. Dat is een proces dat over veel schijven verloopt, waarbij iedereen een duit in het zakje doet en er ruimte is om autonoom te denken. Er is geen hoofdredactionele mal waarin het denken wordt gestroomlijnd naar een bepaalde uitkomst. Wie dat denkt, onderschat onze redacteuren en freelancers die zich bepaald niet laten dwingen tot conclusies in hun zoektocht naar de empirische werkelijkheid. Dat zou ik willen zeggen tegen alle mensen die in ons een complot of gebrek aan zelfkritiek vermoeden.

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden