Column Stevo Akkerman

Er is een grens aan wat de overheid zich kan veroorloven

Ik schreef al eerder over het schandaal rond de Belastingdienst en de toeslagen voor kinderopvang. De laatste keer (of de jongste, want deze zaak zal nog wel even doorzieken) had ik grote behoefte aan een goede definitie van de term ‘bureaucratie’, en ditmaal lijkt het me nuttig het woord ‘beerput’ onder de loep te nemen.

Het Algemeen Nederlands Woordenboek geeft vier betekenissen, waaronder deze: “Verzameling van negatieve zaken die buiten de openbaarheid wordt gehouden en waarvan slechts weinige mensen weten wat zij allemaal bevat; onduidelijk geheel van negatieve dingen die ontstaan zijn door bepaald menselijk handelen (zoals fraude, corruptie, etc.)”. Die omschrijving past precies, al gaat het hier niet om fraude of corruptie, maar om onrechtmatig overheidshandelen.

Het venijn zit hem in het ‘buiten de openbaarheid houden’. Niet alleen heeft de fiscus honderden, zo niet duizenden mensen benadeeld en in grote problemen gebracht, ook is geprobeerd dit voor de rechter en de volksvertegenwoordiging verborgen te houden. Staatssecretaris Menno Snel verkeert daardoor in politieke problemen en het zou ongerijmd zijn als het anders was. Ik denk dat het hem zou sieren als hij zijn ontslag indiende, niet omdat dat in praktische zin iets oplost (integendeel), maar omdat het aan de betrokkenen en de samenleving de boodschap geeft dat er een grens is aan wat de overheid zich kan veroorloven.

Schade aan het vertrouwen in de rechtsstaat

Onder Snels politieke verantwoordelijkheid is grote schade toegebracht aan het vertrouwen van de burger in de rechtsstaat, en de erkenning daarvan had veel te veel voeten in de aarde. Klinkt dat wat al te abstract? Dan is het goed om te weten dat het onderzoeksduo in deze zaak, Pieter Klein van RTL Nieuws en Jan Kleinnijenhuis van Trouw, onlangs te horen heeft gekregen dat een van de gedupeerden zelfdoding pleegde nadat de Belastingdienst duizenden euro’s had teruggevorderd.

Als het aan het ministerie had gelegen hadden wij nooit geweten dat mensen op valse gronden verdacht waren gemaakt en beroofd van hun rechten. Toenmalig staatssecretaris Wiebes zei in 2017 nog dat er ‘niets was gebleken’ van onnodige schade voor burgers en Snel, zijn opvolger, kon er ook slechts stapsgewijs toe gebracht worden de feiten onder ogen te zien. Meer dan eens moest hij, geconfronteerd met nieuwe publicaties, toegeven de Kamer onvolledig of onjuist te hebben ingelicht. Zonder de vasthoudendheid van Klein en Kleinnijenhuis, gevoegd bij die van parlementariërs als Pieter Omtzigt en Renske Leijten, had de Belastingdienst zijn eigen wetsovertredingen gewoon onder het tapijt gehouden. En let wel, vorige week moest de Kamermotie eraan te pas komen om de klokkenluider bij de fiscus, op non-actief gesteld omdat hij integer was, de bescherming te geven die hij verdiende.

De Belastingdienst heeft zichzelf duidelijk ingegraven en beschouwt de pers en het parlement als de vijand, zoals elke club die het eigen falen liever niet aan het licht ziet gebracht. Maar dit is niet zomaar een club, het is een orgaan van onze democratie.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Stevo Akkerman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden