Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Er bestaat geen eigendomsrecht op idealen, hooguit een gewoonterecht

Opinie

Nelleke Noordervliet

© Nelleke Noordervliet
Column

Het is Wim Kok vaak en lang nagedragen. In 1995 noemde de toenmalige sociaal-democratische premier van Nederland het noodzakelijk dat de PvdA de ideologische veren van zich zou afschudden. 

De partij moest opschuiven van links naar het midden, van de arbeiders naar de middenklasse, om haar heilzame missie te kunnen blijven uitvoeren. De teloorgang van de sociaaldemocratie is regelmatig in verband gebracht met die opmerking van Kok. 

Lees verder na de advertentie
'Links' was vóór 1989 een all-in package-deal, meer nog dan 'rechts'.

Hij stond niet alleen in die tijd. Ook Labour-leider Tony Blair bewandelde de 'Derde Weg'. Een soort fusion tussen rechtse en linkse ingrediënten. Overal kreeg de sociaaldemocratie het vervolgens moeilijk, met name na de financiële crisis, hoewel juist als reactie op het grenzenloos graaien een ruk naar links zou zijn verwacht. Het is ook niet de schuld van Kok of Blair dat het mis ging.

'Links' was vóór 1989 een all-in package-deal, meer nog dan 'rechts'. Het was ondenkbaar dat een socialist ook maar één onderdeel van de liberale idealen zou goedkeuren. De ineenstorting van de Sovjet-Unie was misschien wel het moment waarop de onhoudbaarheid van de tegenstelling links-rechts zichtbaar werd, maar was er niet de oorzaak van. Onder de oude politieke tegenstellingen was zich een wereld af gaan tekenen waar de begrippen links en rechts nutteloos werden.

Grabbelton

Er is deze week in Trouw flink wat over afgediscussieerd. Femke Halsema's essay voor de maand van de filosofie werd door de koppenmaker van de krant teruggebracht tot 'rechts heeft de idealen van links gekaapt'. Dat heeft ze nooit zo geformuleerd, zegt Halsema in een ingezonden brief.

Er bestaat natuurlijk geen eigendomsrecht op een ideaal, maar er was een soort gebruiks- of gewoonterecht.

De oude partijen steunen nog altijd op de geërodeerde stellingen uit het verleden. De nieuwe groeperingen c.q. afsplitsingen duiken in de grabbelton met politieke ideeën en plakken en lijmen dat het een lieve lust is: een collage van kreten, die niet altijd een grote onderlinge samenhang vertonen. Daaraan wordt steevast een marketing-strategie gekoppeld. Want zonder marketing en 'branding' kan tegenwoordig niks meer. Politici zijn eerder een merk dan een mens. We zien daar nu vooral etniciteit en identiteit de plaats innemen van ideologie. Het kan linksom en rechtsom of in een combinatie van beide.

Dat geeft een hoop gedoe met idealen die vóór de eeuwwisseling verdeeld waren over de twee kampen. Er bestaat natuurlijk geen eigendomsrecht op een ideaal, maar er was een soort gebruiks- of gewoonterecht. Was de vrijheid van meningsuiting een ideaal dat in de sixties van jong links uitging, terwijl de oudere, rechtsere generatie op het pluche daar de wenkbrauwen bij fronste, nu zijn het de jonge stoottroepen van rechts, die sinds Fortuyn klagen dat ze niet mogen zeggen wat ze denken, maar dat dus uitdrukkelijk wel doen. 

Rechts stokpaardje

Niet het principe van de vrijheid van meningsuiting stond en staat centraal maar de inhoud van de mening. Dat is een rare discussie. Iedereen mag zeggen wat hij wil, behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet. De rechter heeft het laatste woord.

Een ander ideaal: nationale trots. Vanouds een stokpaardje van huiselijk rechts. De natie moet worden verdedigd tegen aanvallen op de eer. De natie moet zuiver blijven. Eigen volk eerst, en zo. Dat bleek een gevoelig punt te worden voor oud-links. Alsof zij de boel wilden verkwanselen aan de binnenstromende buitenlanders! Natuurlijk niet. Ook zij kennen trots. Alweer een onzinnige discussie, zeker wanneer de trots wordt opgehangen aan specifiek geselecteerde 'Hollandse' eigenschappen: ondernemingslust, ijver, tolerantie of nuchterheid.

Wat nu geweldig wordt gevonden staat over een eeuw in de be­klaag­den­bank.

Het is waar dat ligging, klimaat, en politieke omstandigheden van invloed zijn op de geschiedenis en de bewoners van een land. Zwitserland kon nooit een koloniale mogendheid worden wegens gebrek aan een haven en een zee. Kennis van de geschiedenis is van groot belang voor de houding van burgers ten opzichte van het land waar ze wonen. Trots en schaamte zijn daarbij niet van toepassing. Wat nu geweldig wordt gevonden staat over een eeuw in de beklaagdenbank. Kennis hebben we nodig. Informatie. Van vmbo tot vwo: geschiedenis een verplicht eindexamenvak.

Lees ook de oproep van GroenLinks-stemmer en historicus Mathieu Peulen aan de PvdA en GroenLinks om te fuseren.

Nelleke Noordervliet, schrijfster van veelgelezen romans, geeft wekelijks haar visie op de actualiteit. Lees hier meer van haar columns. 

Deel dit artikel

'Links' was vóór 1989 een all-in package-deal, meer nog dan 'rechts'.

Er bestaat natuurlijk geen eigendomsrecht op een ideaal, maar er was een soort gebruiks- of gewoonterecht.

Wat nu geweldig wordt gevonden staat over een eeuw in de be­klaag­den­bank.