opinie

Elektrisch rijden is niet zo schoon als het lijkt, waar blijft de discussie over slaafvrije accu's?

Mijnwerkers sorteren mineralen in de Democratische Republiek Congo. Het Afrikaanse land is de grootste producent van kobalt, dat onder meer wordt gebruikt in accu's voor elektrisch auto's. Kobalt wordt voornamelijk door onbetaalde of onderbetaalde jongeren gemijnd. Beeld AFP

Een ‘schone’ stad met elektrisch vervoer lijkt mooi, maar waar blijft de aandacht voor de mensonterende omstandigheden waaronder de grondstoffen voor elektrisch accu's worden gewonnen, vraagt Shivant Jhagroe van het Instituut Bestuurskunde Universiteit Leiden. 

Fiets door een grote stad in Nederland en je merkt het direct op: de auto is heilig. Voetgangers en fietsers moeten stinkende en gevaarlijke uitlaatgassen inademen van de ‘heilige koeien’. Bovendien staat de fysieke veiligheid van andere verkeersdeelnemers permanent op het spel.

Onlangs presenteerde de Amsterdams wethouder Dijksma ‘verregaande’ plannen om de schijnheilige koeien te weren. Net als andere steden die het voortouw willen nemen, ambieert Amsterdam om vervuilend verkeer te weren en elektrisch vervoer te stimuleren. Critici richten de pijlen vooral op de kloof tussen een rijkere groene elite en de minder vermogende grijze massa. Hoewel ik het hier van harte mee eens ben, is het Amsterdamse plan vooral symptomatisch voor een onderliggend probleem met ‘schone alternatieven’ en de rol van de overheid.

Conflictmineralen

Het weren van vervuilend vervoer klinkt mooi, maar het stimuleren van elektrisch vervoer is iets geheel anders. Als we elektrisch vervoer horen, denken we direct: een ‘schoon alternatief’. Amnesty International en Human Rights Watch laten echter een ander beeld zien. Voor het maken van batterijen van veel elektrische auto’s zijn zogeheten ‘conflictmineralen’ nodig zoals kobalt. Kobalt wordt met name in Congo gemijnd, vaak door onbetaalde of onderbetaalde jongeren. Dat kobalt naast smartphones en laptops ook wordt gebruikt voor ‘schone’ elektrische auto’s is natuurlijk pijnlijk ironisch. Zoals de geograaf Kathryn Yusoff suggereert, ons ‘elektrisch alternatief’ is grotendeels gebaseerd op de energieonttrekking van zwarte lichamen en eindige grondstoffen op afstand. Het onderliggend probleem is dus een dubbel extractiemodel dat ‘ons’ elektrisch alternatief en ‘onze’ schone steden überhaupt mogelijk maakt.

Voor het maken van batterijen van elektrische auto's zijn ‘conflictmineralen’ nodig zoals kobalt. Beeld REUTERS

Weeffouten

Desondanks worden elektrisch voertuigen en laadpalen vaak gevierd door autobedrijven en wethouders. Het biedt kansen. De verwachting is dat de prijs van elektrische auto’s zodanig daalt dat het ‘normaal’ wordt om elektrisch te rijden. Het probleem wordt dus alleen maar groter. Is het kobaltprobleem onbekend? Nee. Het is symptomatisch voor het groen kapitalisme en de daarmee gepaard gaande strategische blindheid voor economisch geweld. Wat voor elektrische auto’s geldt, geldt ook voor de ‘alternatieven’ als biologische kip en klimaatneutraal vliegen. Dankzij, niet ondanks, pogingen een klimaatbewuste middenklasse te creëren blijven weeffouten in het systeem bestaan. Het is veelzeggend dat het afbouwen van vervuilend vervoer en stimuleren van elektrisch vervoer als ‘verregaand’ worden gezien. Bovendien veranderen elektrische auto’s niks aan een cultuur van individueel autobezit.

Elektrisch vervoer stimuleren lijkt een spoor van vernieling te achter te laten waar nog te weinig over wordt gesproken. Want waarom hebben we het wél over slaafvrije chocolade en níet over slaafvrije accu’s? Een ‘schone’ stad met elektrisch vervoer kan blijkbaar ook prima onrechtvaardig zijn. Steden die willen inzetten op een ‘duurzame stad’ doen er goed aan klimaatrechtvaardigheid als speerpunt te hanteren.

De klimaatzaak van Urgenda in 2015 liet zien dat de overheid haar publieke taak heeft verwaarloosd. Klimaatrechtvaardigheid heeft de potentie het publieke gezicht van de overheid te redden. Klimaatrechtvaardig beleid privilegieert de meest kwetsbaren, zowel lagere inkomensgroepen in de stad zelf, als degenen ver buiten ons zicht. Er zijn talloze mogelijkheden denkbaar: alleen elektrisch vervoer met slaafvrije accu’s toestaan; of openbaar vervoer (‘delen’ avant la lettre) stimuleren waarbij lage inkomensgroepen sterk gereduceerd of kosteloos kunnen reizen. Hoe dan ook, klimaatrechtvaardig beleid kijkt voorbij de (elektrische) schijnheilige koe, en de beperkte blik van ‘onze’ stadsgrenzen.

Lees ook:

Hoe ziet Amsterdam eruit in 2030?

Amsterdam wil in 2030 alleen nog maar elektrisch vervoer toestaan. Experts, een ondernemer en een bewoonster voorspellen hoe de stad er dan uitziet en hoe we er voortbewegen.

Over lijken voor illegaal goud in Congo

Gewapende groepen in de Democratische Republiek Congo onderhouden zichzelf met de opbrengsten uit goudmijnen. Smokkelaars brengen het goud de grens over naar de internationale markt. Deel één van een tweeluik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden