OpinieIndustriepolitiek

‘Eigen’ staal is onmisbaar, dus laat Nederland Tata Steel in IJmuiden overnemen

Behoud ook Hollands Glorie in IJmuiden. Want kunnen beschikken over staal is essentieel, stelt Wouter van Dieren, lid van de Club van Rome, die een werkgroep leidt die zich bezighoudt met grondstoffenschaarste.

Dat Theo Henrar als directievoorzitter van Tata Steel Nederland is ontslagen, is meer dan een schandaal. Het is vooral een signaal dat de aandeelhouders de weg kwijt zijn. Ze weten niet meer hoe de toekomst eruitziet en hoe essentieel de rol is die staal daarin moet en zal vervullen. En ook niet hoe belangrijk het is om de staalindustrie juist voor Nederland te behouden.

Staal is politiek, vandaar dat in 1952 de EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) werd opgericht, de voorloper van de Europese Unie. De Duitse oorlogsmachines van de Eerste en Tweede Wereldoorlogen werden aangedreven door het verbond van de Pruisische militaire macht met de staal- en steenkoolindustrieën. Om te voorkomen dat dit kartel weer zou toeslaan werd het EGKS-verdrag gesloten, waardoor de productie van deze bedrijven politiek zou kunnen worden verzegeld.

Staal is nog altijd politiek, veel meer dan men zich realiseert, en dus zijn productie en markt niet stabiel, want onderhevig aan de uiterste vleugels van de globalisering. De actuele ad-hoc marktvraag heeft bijgevolg weinig te maken met de strategische rol van het staal. Die gaat altijd over de komende tien tot twintig jaar, dus juist de lange termijn. De grillen van de markt zijn daarvoor ongeschikt, en het gesleep met het eigendom is riskant.

Koorddans zonder weerga

Henrar heeft met het voormalige Hoogovens een koorddans zonder weerga uitgevoerd. Ingeklemd tussen de Indiase vervreemding, de Britse verliezen, de onwil van Brussel en de realiteiten van milieuvervuiling en CO2-emissies wist hij toch iedereen te inspireren met een visie die elders in de sector niet is te vinden. Zoals met de CO2-arme Hisarna-techniek, een innovatie om de productie los te wrikken van het cokes-proces, maar ingepikt door de Indiërs. Zoals met flexibele zonnepanelen of een verrassing als mobiele walserijen, waarmee vers voedsel op het land meteen kan worden ingeblikt, zodat de verliezen tussen land en keuken (50 procent) worden voorkomen, vooral in de armere landen.

Maar de hoofdprijs is de Noordzee, met zijn twintigduizend windturbines: aanlanding van windkracht, daarna conversie naar waterstof en synthetische kerosine, ook wel PtX genoemd, Power to Liquid. Windturbines zijn van staal en composiet. Niet van papier en plastic.

Walserij voor windmarkt

Tata Steel produceert nu alleen de vlakke staalplaat, vooral voor de automobielindustrie. Henrar wilde investeren in een nieuwe walserij om de windmarkt te bedienen. Het benodigde geld zou deels ten koste gaan van de subsidie aan de verliesgevende Britse tak, en het moederbedrijf lag dwars. En dus levert DanSteel in Denemarken als bijna monopolist het strategische staal voor de (Nederlandse) Noordzee. Hoort u de bel rinkelen? In de jaren tachtig zag Den Haag de toen nieuwe windenergie niet zitten, de tegenwerking duurde dertien jaar, en de Denen wonnen de jackpot. Met tachtigduizend banen. Het Deense Vestas is nu een wereldconcern.

Nationalisering was tot voor kort taboe, maar inmiddels heeft de staat deels KLM en scheepsbouwer IHC overgenomen. Voor de realisering van de duurzame ambities van deze regering is de strategische beschikbaarheid van eigen staal onmisbaar. Daarbij komt er nog een konijn uit de hoed: schaarste. China koopt wereldwijd voorraden (en wingebieden) op zoals van kobalt, lithium, platina, zeldzame aarden, en sorteert voor op schaars ijzererts. Daarbij gaat het niet om fysieke hoeveelheden, maar om de winbaarheid. Prognoses van Scandinavische universiteiten laten zien dat ijzer en staal binnen tien jaar het kantelpunt hebben bereikt.

De staat neemt IHC over, Van Oord, HAL en ING. Tata Steel past in deze constructie: offshore, scheepsbouw, windkracht en Hollands Glorie.

Lees ook:

Hoe voer je actie in coronatijd? Personeel Tata Steel toetert voor zijn weggestuurde baas

Personeel en vakbonden bij Tata Steel Nederland zijn boos vanwege het gedwongen vertrek van directeur Theo Henrar. In IJmuiden was er een onorthodoxe protestbijeenkomst.

Duurzamer heeft Tata Steel IJmuiden wel een toekomst

Tata Steel kan overleven na investering in minder CO2-uitstoot, menen Gerrit Idema, voorzitter van de bedrijfsgroepafdeling FNV Tata Steel, en Roel Berghuis, vakbondsbestuurder voor FNV Tata Steel.

Personeel IJmuiden is het zat: acties bij Tata

Roerige tijden bij Tata Steel in IJmuiden. Werknemers blokkeerden dinsdag de ingangen van het bedrijf. De onlangs vertrokken directeur Theo Henrar heeft een opvolger: Hans van den Berg.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden