OpinieGroene energie

Effectief energiebeleid vraagt om een Deltaplan

null Beeld

Het energiebeleid vraagt om een totaaloplossing, met én zonne- en windenergie én kernenergie én allerlei andere technologieën, stellen de ingenieurs Ernst de Bruijn, Hans van Doesburg, Jaap Hoogcarspel en Theo Spek. 

Het is nu ook in Den Haag duidelijk geworden dat het energiebeleid niet de doelstellingen van 2030 en 2050 kan halen. En daarom zien we opeens onder andere kernenergie weer in de belangstelling komen. Het is symptomatisch voor het gehele beleid. Dat is ontwikkeld vanuit een politiek en idealistisch perspectief, waarbij veel individuele componenten (zon, wind, biomassa, enzovoorts) naar voren geschoven worden vanwege hun politieke populariteit, zonder dat er wordt nagedacht over de onderlinge technische samenhang.

We zijn als het ware begonnen stukken van een weg aan te leggen zonder te weten waar en hoe die op elkaar aansluiten, zonder te weten hoeveel we eraan uitgeven en of dit geld wel bij de beste partijen terecht komt. Bovendien zijn gemeentes, provincies en nationale overheid elk met hun eigen projecten bezig zonder duidelijke coördinatie.

Deze aanpak werkt niet en kost veel geld. Het is inmiddels duidelijk dat Nederland nog lang niet groen is, want zo’n 80 procent van de opgewekte elektriciteit komt uit fossiele bronnen.

Alternatieven zijn niet onomstreden. Dat veel biomassa niet groen is, was al lang bekend. Dat zon en wind niet voldoende elektriciteit kunnen leveren en er geen geschikte ruimte voor is, eveneens. Dat is voor Den Haag geen reden om het beleid te herzien. Maar de bevolking onderkent dit probleem wel, en protesteert hevig als er weer een windmolenpark moet komen aan de rand van een natuurgebied of leefomgeving.

Van het gas af

De totale energievoorziening is een complex netwerk met veel onderlinge samenhang en omvat veel meer dan alleen elektriciteit. ‘Van het gas af’, is makkelijker gezegd dan gedaan. Wat is het alternatief?

Na enig getwijfel kwam het verlossende woord: ‘warmtepompen’. Ook die hebben nogal wat nadelen. Ze zijn duur en ze zijn elektrisch. Bijna alle elektriciteit wordt met kolen en gas opgewekt.

Elektrische auto’s stimuleren, schept eenzelfde soort probleem. Hoe al die accu’s ‘groen’ op te laden? Inzetten op waterstof dan maar? Dat idee is voorgesteld door iemand die de klok heeft horen luiden, maar de technische kennis mist om te begrijpen dat er twee klepels zijn. Waterstof en zuurstof komen bij elektrolyse vrij in de verhouding 2:1. Hoe verwaarden we die zuurstof en wat doen we ermee? Daar hoor je niemand over.

Rekenmeesters

Nu wordt kernenergie naar voren geschoven als noodzakelijk middel om de klimaatdoelen in 2050 te halen. En meteen beginnen de rekenmeesters van voor- en tegenstanders over elkaar heen te vallen. Maar de beslissing om wel of geen kernenergie na te streven kan niet worden genomen door kosten en opbrengsten van kernenergie af te wegen tegen zon- en windenergie.

Het gaat namelijk niet om of-of-of. We zullen toe moeten naar een combinatie van deze alternatieven, een zogenaamde en-en-en beslissing. De enige vraag is: in welke verhouding en in combinatie met welke andere technologieën, zoals waterstof, CO2 -opslag, enzovoorts?

Het energiebeleid vraagt om een brede oplossing. Omdat het benodigde oppervlak er in Nederland niet is, zullen zon en wind maar een bescheiden bijdrage kunnen leveren in de totale energievoorziening. Een groot deel van de groene elektriciteitsopwekking zal dus uit kernenergie moeten komen, onafhankelijk van de creativiteit van de rekenmeesters. Dit zijn nu eenmaal de kosten van het groen maken van Nederland.

Kaartenhuis

Alle onderdelen van de huidige (fossiele) energie infrastructuur zijn nauwkeurig op elkaar afgestemd. Daar kun je niet zomaar een aantal bouwstenen uit weghalen om die te vervangen door iets totaal anders. Dan stort het kaartenhuis ineen. Een effectief energiebeleid vraagt om een Deltaplan. Waarom was het Deltaplan een succes? Er was een gezamenlijke vijand: het water. De overheid regelde het geld en de technici bedachten het en voerden het uit zonder in elkaars vaarwater te komen, en zonder dat het de burger met extra lasten opzadelde.

Het Deltaplan had een duidelijk totaalontwerp, inclusief alle projecten, hun onderlinge samenhang en een tijdslijn. Het is te vergelijken met een legpuzzel waarvan alle stukjes aanwezig zijn, met een helder plaatje op de voorkant van de doos, in elkaar gezet door kundige puzzelaars. Het huidige energiebeleid daarentegen is te vergelijken met een legpuzzel waarvan de doos met het plaatje kwijt is en ongeveer de helft van alle stukjes. We weten alleen niet welke helft en we missen een kundige puzzelaar.

Een effectief energiebeleid moet beginnen met duidelijkheid over het eindpunt, uit te voeren over een termijn van meerdere decennia. Als het te veel door politici ontwikkeld wordt, kijkt men niet verder dan de volgende verkiezingen. Daarbij gesouffleerd door allerhande belangengroepen, die slechts eigen doelen nastreven. Laat het beleid en plan daarom ontwikkelen door een onafhankelijke partij die het ook moet uitvoeren.

De voorbereidingen voor het Deltaplan begonnen in 1953 en het laatste project was voltooid in 1997, 44 jaar later. Het is nog niet duidelijk hoe lang we nodig hebben om een complete energietransitie te plannen en uit te voeren, want er is nog geen coherent plan. Maar er resten nog maar 30 jaar tussen nu en 2050.

Lees ook:

De taal die we gebruiken voor energie staat de aanpak van de klimaatverandering fors in de weg

De term ‘groen’ stuurt ons denken over de toekomstige energievoorziening. ‘Groen’ staat klimaatbeleid in de weg. Energie is toe aan nieuwe taal. 

Geen uitstoot meer in 2050? Zelfs met ‘koningin zonne-energie’ wordt dat nog een klus

De opmars van zonne-energie is onmiskenbaar. Maar de wereld ligt niet op koers voor het klimaatdoel van 2050, waarschuwt het internationale energie-agentschap IEA.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden