OmbudsmanEdwin Kreulen

Een uitspraak in een interview moet controleerbaar zijn, zeker bij een belangrijke zaak als slavernij

Een geïnterviewde meldt dat ze schokkende dingen zag in een archief. Op de vraag van een lezer waar ze dat las, komt geen antwoord. Wat moet de redactie daarmee?

De kwestie

Het racismedebat in Nederland is van een laag niveau, concluderen de drie vrouwen die de podcast ‘Dipsaus’ maken in een interview in de krant van 3 augustus. Nederlanders weten bijvoorbeeld weinig van de slavernijtijd en het erbarmelijke vervoer. “Ik ben een keer naar Middelburg gegaan om in de archieven te kijken”, zegt een van de drie, programmamaakster en schrijfster Anousha Nzume. “De mannen waren vastgeketend maar de vrouwen mochten vrijer bewegen, omdat het daardoor makkelijk was ze te verkrachten. Dat staat er gewoon, ik heb het gezien.”

Nzume, geboren uit Russisch-Kameroense ouders en opgegroeid in Nederland, zag ook dat vrouwen die zwanger raakten juist wel werden vastgeketend, om te voorkomen dat ze in zee sprongen. Een lichtere halfbloedbaby leverde meer geld op, las ze. Ze zegt: “Als we dit leren vanaf de basisschool, doet niemand meer moeilijk over een kleurenpiet.”

De standpunten

Een lezer mailt dat hij deze verklaringen ongeloofwaardig vindt. Als vrouwen ongeketend waren, zouden ze juist minder snel door een verkrachter te grijpen zijn, stelt hij. Hij betwijfelt of handelaars door hadden dat vrouwen zwanger waren en dus vastgeketend moesten worden, en zegt dat de klanten weinig belang hadden bij baby’s, ook niet bij halfbloed zuigelingen. De lezer zegt dat hij vreest voor ‘desinformatie’ in het slavernijdebat. Hij mailde het Zeeuws Archief in Middelburg, maar dat kon hem niet zeggen op welke bronnen Nzume zich baseert.

Omdat de binnenlandredacteur die het interview maakte met verlof is, legt haar vervanger de vraag naar haar bronnen voor via Nzume’s uitgever. Via deze tussenpersoon meldt Nzume dat ze alles zeker las, maar ze geeft geen bron. De vervanger meldt het aan de kritische lezer, die volhoudt dat de krant dit moet uitzoeken.

Anousha Nzume zelf laat de Trouw-ombudsman weten dat ze haar bron alleen wil delen met onderzoekers. Ze vreest een aanval op haar integriteit, dat gebeurt haar helaas vaker. Als ze rechtstreeks de vragen voorgelegd krijgt, vindt ze de toon dermate kwetsend voor tot slaaf gemaakte vrouwen, dat ze niet meer wil meewerken.

Het Zeeuws Archief meldt desgevraagd dat Nzume bij haar bezoek geen originele stukken heeft ingezien, maar er is een bibliotheek en het archief is op internet te doorzoeken. Het archief is niet zomaar door te zoeken op trefwoorden als ‘zwangere vrouw’. Het papieren archief is honderd meter lang en dus onmogelijk snel na te zoeken.

Karwan Fatah-Black werkt als historicus aan de Universiteit Leiden en is gespecialiseerd in het slavenverleden. Er zijn zeker aanwijzingen voor ongeketende vrouwen aan boord en ook voor seksueel geweld, zegt hij. Was dat niet-ketenen bedoeld om verkrachting te faciliteren? Dat wordt heel duidelijk gesuggereerd in een gefingeerde briefwisseling die in 1764 in een tijdschrift werd opgetekend. Dat verhaal zou goed te vinden kunnen zijn in de Middelburgse bibliotheek. Of het echt zo werkte, is nog niet zeker. De kritiek van de lezer dat slavenhandelaars geen belang hadden bij baby’s klopt volgens Fatah-Black slechts deels. Een collega van hem ontdekte onlangs dat de belangstelling voor kindslaven groeide in de achttiende eeuw. Lichtergekleurde slaven hadden inderdaad een hogere waarde, zoals Nzume vertelde.

Oordeel

Het is jammer dat Anousha Nzume niet nader wil toelichten waar ze haar feiten vandaan haalde, na aanhoudende vragen van een redactie die haar met haar twee collega’s paginagroot haar verhaal liet vertellen. Waarschijnlijk speelt mee dat de vragen vergezeld gaan van het verwijt van ‘desinformatie’. Haar uitspraak is nu oncontoleerbaar. De uitleg van expert Fatah-Black wijst erop dat de kritiek van de lezer deels hout snijdt, maar dat de behandeling van vooral vrouwelijke slaven gruwelijk was. Op dat punt lijkt Nzume in grote lijnen gelijk te hebben.

Voor een wetenschapper is openheid over bronnen belangrijk. Voor de redactie is dit daarom een les om juist bij niet-wetenschappers extra kritisch te zijn op informatie die men zegt gevonden te hebben in een archief. Dat is hier deels ook gebeurd, de informatie die Nzume gaf is als citaat aan haar toegeschreven. Doorvragen, met een kritische lezer zoals in dit verhaal die over de schouder meekijkt, kan geen kwaad. Zeker bij zaken die ‘iedere Nederlander op school zou moeten leren’.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

De vrouwen van ‘Dipsaus’ over het racismedebat: We moeten het inkaderen, zodat het veilig voelt voor witte mensen

Het gesprek over racisme is in Nederland van een opvallend laag niveau, valt de vrouwen van podcast ‘Dipsaus’ op. ‘We hebben niet eens een gezamenlijk startpunt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden