column

Een studie moet je meer leren dan een beroep, ze moet je leren leven

Ik ben gevormd door een brede opleiding in de liberal arts and sciences. Ik ­genoot van de verplichte inleidende cursussen, die geschiedenis, ­filosofie en literatuur met elkaar verbonden. De vereiste cursussen economie, die ik voor de verbreding moest volgen, nam ik destijds op de koop toe. Achteraf gezien heb ik daarvan misschien het meest geleerd. De kans om zelf richting te geven aan je studie, heb ik als bevrijdend ervaren.

Daarnaast regelde mijn college ook andere levensverrijkende ervaringen: mijn zomerstage onder daklozen in Boston maakte mij bewust van mijn bevoorrechte positie. En daarnaast ben ik gevormd door de hechte intellectuele vriendschappen met mijn docenten, die hun rol als mentor zeer serieus namen.

Daarom houd ik niet zo van universitaire opleidingen die hun studenten opleiden tot specialist. Veel universiteiten denken dat dit noodzakelijk is, omdat ze anders te weinig aanmeldingen krijgen. Daarmee doe je de opleiding, de studenten en de samenleving tekort. Het is een veel te smalle blik op wat de universiteit zou moeten zijn.

Ik moet wel uit een ander tijdperk komen om dit te beweren, zullen sommige lezers misschien denken. Want de concurrentie van deze tijd eist toch een doelgerichte opleiding, waarbij je ­opgeleid wordt voor een specifieke baan. Anders vergooi je je tijd en je ­(geleende) geld. Dan blijf je zitten met een hoge studieschuld en een algemene opleiding die niet direct aansluit op de vacatures op de arbeidsmarkt. Je moet je geld efficiënt inzetten en je marktwaarde verhogen.

We vierden deze week het twintigjarig bestaan van University College Utrecht, waar ik decaan ben, en daar sprak advocaat Martijn Snoep. Hij is net aangetreden als bestuursvoorzitter van de Autoriteit Consument en Markt en legde zijn toehoorders uit waarom een jurist die slechts de wet kent voor veel organisaties te weinig toegevoegde waarde heeft. Als zo’n jurist niet het vermogen heeft om mensen uit andere vakgebieden te begrijpen, kan hij zijn werk niet goed doen en zeker geen ­bijdrage leveren aan het oplossen van complexe problemen. Alleen een brede opleiding kan je ogen openen voor wat er in de wereld speelt en geeft inzicht in een veelheid aan oplossingsrichtingen.

Master

Natuurlijk heeft specialisatie veel waarde. Daarom heb je masteropleidingen om de diepte in te gaan en de meeste Nederlandse studenten maken er na hun bachelor gelukkig gebruik van. Maar de samenleving heeft in de eerste plaats baat bij studenten die hebben geleerd om analytisch te denken, die over disciplines heen verbindingen kunnen leggen en zich goed kunnen uitdrukken in woord en geschrift. Niet ter voorbereiding op een specifieke baan (die over een paar jaar misschien niet meer bestaat), maar ter voorbereiding op de arbeidsmarkt in den brede.

Terecht maakt het 82 procent van de Britse werkgevers niet uit welke afstudeerrichting hun potentiële ­werknemers hebben gekozen, zolang ze behendige allrounders krijgen die snel hun weg weten te vinden.

Maar mijn grootste bezwaar tegen het platte nutsdenken van met oogkleppen op afstevenen op je doel, is niet de miskenning van de dynamiek van de arbeidsmarkt en de echte vaardigheden die nodig zijn. Het gaat dieper.

Een universitaire studie is meer dan de voorbereiding op je beroep. Ook in je vrije tijd zou je diploma waarde moeten hebben. Afgelopen week citeerde The New York Times Mark Roosevelt, van St. John’s College, een klassieke liberal arts-opleiding in de VS: “Onderwijs moet je voorbereiden op je hele leven. Het maakte je tot een reflectief, zelfbewust en authentiek burger, vriend, minnaar, partner, ouder en lid van de mondiale ­economie.”

Ik denk dat de samenleving op den duur het best gedijt als de universiteit een brede visie ontwikkelt op haar onderwijstaak en niet alleen techneuten aflevert. Maar dat zal alleen gebeuren als de waarde van hoger onderwijs heroverwogen wordt door de Nederlandse samenleving en de politiek.

James Kennedy is een van oorsprong Amerikaanse historicus met Nederlandse wortels. Hij vestigde zijn naam met de studie 'Nieuw Babylon in aanbouw', over de jaren zestig in Nederland. Sinds 2003 is hij als hoogleraar geschiedenis werkzaam in Nederland. Om de week schrijft hij een column. Lees al zijn columns in ons dossier.

Lees ook:

Een oud-rector pleit voor schiften van studenten

Er gaan te veel studenten naar de universiteit die waarschijnlijk zullen falen. Die zou je meteen moeten wegsturen, zei Bert van der Zwaan bij zijn afscheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden