null Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Een staakt-het-vuren in de cultuuroorlog valt voorlopig niet te verwachten

‘De termen woke en cancel culture worden in de Verenigde Staten gebruikt om kritisch debat buiten de ­orde te verklaren’, schreef historicus Karwan Fatah-Black onlangs in NRC. Het zouden signaalwoorden zijn voor rechtse complotdenkers voor de almaar toenemende invloed van postkoloniale en antiracistische stemmen. We zouden de Amerikaanse culture war niet naar Nederland moeten importeren, meent Fatah-Black ook.

Vreemde woorden voor een historicus. Niet alleen kennen woke en cancelcultuur een lange geschiedenis die niets met complotdenken te maken heeft, inmiddels zijn de begrippen in Nederland volledig ingeburgerd. De cultuuroorlog heeft al jaren geleden onze stranden bereikt. Een staakt-het-vuren valt voorlopig niet te verwachten.

Woke wordt inmiddels inderdaad ook negatief gebruikt. Dat is niet geheel onterecht. Het woke gedachtegoed heeft de neiging zo’n beetje elk aspect van de maatschappij te duiden als racistisch, seksistisch, homofoob of anderszins discriminerend jegens ‘gemarginaliseerde groepen’. Dat blijft niet beperkt tot de ‘kritische analyses’ waarover Fatah-Black schrijft. Woke gedachtegoed leidt tot actie.

Het heeft geleid tot krankzinnige gidsen voor correct taalgebruik. Woorden doen ertoe: Een incomplete gids voor woordkeuze binnen de culturele sector, Waarden voor een nieuwe taal: Een veilige, inclusieve en toegankelijke taal voor iedereen in de kunst- en cultuursector, Transgender taalgebruik, enzovoort. Je kunt inmiddels promoveren op de hoeveelheid taalwenken die het afgelopen decennium in Nederland verschenen is.

De lijst voorbeelden is lang

Het woke gedachtegoed draagt tevens bij aan cancelcultuur. Sprekers aan universiteiten die afgezegd worden, omdat hun denkbeelden niet binnen de politiek correcte orde passen. Een vertaalster die niet de juiste huidskleur heeft om het gedicht van een zwarte dichteres te vertalen. Uit piëteit werd onlangs nog de naam van een vrij bekende profeet uit de vertaling van een canoniek Italiaans dichtwerk geschrapt. De lijst voorbeelden is veel langer. Toch hoor je uit activistenkringen steeds vaker de bewering dat cancelcultuur helemaal niet bestaat — een glibberige debattruc waar we vooral niet in moeten trappen.

De invloed van cancelcultuur groeit. Mensen gaan erop anticiperen: pas maar op, straks word je gecanceld! In recente interviews over zijn nieuwe roman zinspeelde A.F.Th. van der Heijden op mogelijke confrontaties met de identiteitspolitie. Hij is te oud om zich er wat van aan te trekken, maar het bewustzijn van cancelgevaar is gezaaid. Zelfcensuur ligt op de loer.

Een cultuur die zich niet ontwikkelt, is een dode cultuur. Laten we dus vooral kritische debatten blijven voeren, over hoe we tegen onze (koloniale) geschiedenis aankijken, over hoe we elkaar bejegenen, over welke kunst we waarderen en waarom – maar zonder die aanhoudende neiging mensen monddood te maken of kunstwerken te corrigeren dan wel aan het zicht te onttrekken. Of te ontkennen dat die neiging überhaupt bestaat.

Jamal Ouariachi is schrijver. Behalve­­ romans en verhalen schrijft hij onder meer recensies en columns. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden