column

Een samenleving die de inzet van kunstenaars niet kan belonen, is geen knip voor de neus waard

Abdelkader Benali Beeld Maartje Geels

Saxofoniste Femke IJlstra bracht naar buiten dat musici tijdens lunchconcerten voor noppes spelen. Het Platform voor Freelance Musici, de belangengroep van musici die zzp’er zijn, krijgt ruime bijval uit de sector. 

Het is verschrikkelijk om ‘nee’ te zeggen tegen een opdrachtgever wanneer zelfs de grote namen gratis komen spelen. Artiesten worden tegen elkaar uitgespeeld. Muzikanten die jarenlang hebben geïnvesteerd in hun talent zijn veroordeeld tot het spelen voor een hongerloon. Of voor niks. Je hoort ze niet klagen. Dat past niet bij artistieke mensen. Ik weet hoe dat komt. Ze hebben het te druk met de eindjes aan elkaar knopen, met schnabbelen, met subsidieaanvragen invullen, met kopjes koffie drinken, met omkleden, met een pak naar de stomerij brengen, met de kinderen naar de crèche brengen, met repeteren en met optreden. Er blijft dan domweg weinig tijd over om de noodklok te luiden over de culturele sector.

Fijn dus dat een paar muzikanten de moeite nam om melding te maken van het schandelijke feit dat tijdens een lunchconcert iedereen, op de uitvoerende musici na, materieel en geestelijk gevoed naar huis terugkeert. De pianostemmer en technicus worden wel netjes betaald. Waarom dat is? Musici maar ook hun collega’s in de kunstensector ontbreekt het aan zakelijk instinct. Er wordt zelfs een beetje op neergekeken. Zakelijk wordt geassocieerd met de bankenwereld, met de commercie. Zakelijk is vulgair, daar blijft men ver van. Het romantische aura dat om kunstenaars hangt, ontneemt het zicht op de bittere realiteit.

Hogepriester van de ziel

Men ziet de kunstenaar als laatste romantische entiteit in een materiële wereld: de hogepriester van de ziel. Wat de kunstenaar ontvangt mag dan ook worden doorgegeven; er een prijskaartje aan hangen is eigenlijk een vorm van heiligschennis. De kunstenaar moet echt zakelijker worden in deze harde neoliberale eenentwintigste eeuw. Naast actie is er ook collectief bewustzijn nodig.

Een groepje vrolijke dichters die ik na een optreden een lift naar huis gaf, vertelde me dat festivals hen vaak boeken tegen een onkostenvergoeding. Ze hadden moeite met ‘nee’ zeggen vooral wanneer ze te horen kregen dat een collega-dichter wel zou komen voor een bos bloemen en een fles wijn. Op die manier worden de kunstenaars tegen elkaar uitgespeeld. Dichters zouden baat hebben bij het vormen van een kartel of beter nog, alle boekingen laten doen via de Schrijverscentrale. Musici die aanbieden voor niks te komen spelen verpesten de markt. In de kunstsector moeten we steeds meer doen voor steeds minder. Voor het socialemediatijdperk was in mijn geval komen opdagen bij een lezing en de lezing geven voldoende. Tegenwoordig moet de weg ernaartoe worden ingevuld met ingesproken video’s, interviews en ankeilers op Twitter en Facebook. Na afloop wordt ook nog een reactie verwacht. Delen, delen, delen!

In sommige gevallen ben ik meer tijd kwijt met het voorwerk dan met de daadwerkelijke lezing.

Lui zijn kunstenaars niet. Ze werken net zo hard als slagers, zijn net zo toegewijd als heremieten en geconcentreerd als topschaatsers vlak voor de start. Kunstenaars en marathonlopers hebben wel iets van elkaar weg: lang trainen voor een lange afstand waarvan de uitkomst ongewis is, het hele jaar door. Als je dat niet kan belonen ben je als samenleving geen knip voor de neus waard.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan Zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De Langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier.

Lees ook:

Hoboïste Dorine Schoon: ‘Als ik solo’s speel voor een bomvolle zaal, krijg ik 136 euro bruto’

Professioneel klassieke muziek spelen is in Nederland niet vol te houden, zegt hoboïste Dorine Schoon van het Platform voor Freelance Musici. ‘De politiek is nu aan zet.’

Het uurtarief van zzp’ers in de kunst ligt op een uitzonderlijk laag niveau

Musici weigeren nog langer gratis concerten te geven. Ook andere freelance kunstenaars werken tegen uitzonderlijk lage tarieven, blijkt uit onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden