COLUMN

Een ramp moet niet nodig zijn om ons tot het besef van saamhorigheid te brengen

Nelleke Noordervliet Beeld *

Misschien wordt het zo’n moment als de moord op Kennedy of de dood van Prinses Diana of de aanval op de Twin Towers, iedereen weet waar hij was en wat hij deed toen het nieuws hem/haar bereikte. 

Wij stonden in de rij voor de douane op Schiphol, om weer binnengelaten te worden. Mijn man checkte zijn telefoon, zoals zovelen doen op zo’n moment. “De Notre-Dame staat in brand!” De mensen in onze omgeving hoorden daar niet erg van op, misschien omdat ze het al wisten, waarschijnlijk omdat het ze minder kon schelen dan de lange wachtrij waarin ze stonden. Ik schrok heel erg.

De Notre-Dame is Parijs, is Frankrijk, jazeker, maar is veel meer dan dat. Het is een gebouw dat bijna een persoon is geworden omdat het onze Europese geschiedenis en herkomst in zich draagt. Of je het nu kent vanuit een grote historische eruditie of door de Disneyfilm over Quasimodo maakt niet uit, de diepe betekenis krijgt iedereen mee.

Ze is de prominente getuige geweest van heel wat veranderingen, gebouwd in de Middeleeuwen als monument voor het nog ongedeelde christendom, aangevallen en geschonden door de revolutionaire sansculotten, in ere hersteld door een tiran, verwaarloosd door de gebruikers die dachten dat steen harder was dan de tijd; oorlogen speelden zich af rond haar torens, gruwelen werden gezien in haar schaduw, en nu na 800 jaar vloog haar dak in brand, haar eeuwenoude eiken dak en smolt het lood op haar balken, als om te zeggen dat niets voor eeuwig is en al het aardse vergaat.

Maar 800 jaar poets je niet zomaar weg, al zullen er altijd mensen zijn die zeggen: wat moet je met die oude troep. Het was een acht eeuwen lang verzamelen van bouwstenen voor een Parijse, een Franse, een Europese identiteit. In die kerk werden onze Europese ruzies en onze verzoeningen, onze triomfen en onze fouten gesymboliseerd. Dat wisten we niet. Dat wisten we pas toen we haar zagen branden. Alsof ze brandde om ons dat te laten weten.

Miljardairs

Dat er iets moest worden gedaan om het gebouw te behouden was allang bekend. De Vrienden van de Notre-Dame konden de benodigde 150 miljoen euro bij lange na niet bij elkaar bedelen. Grootmoedigheid tegenover noodzaak: er was geen sprake van. Nu opeens – geschokt door de beelden van de vlammen en de instortende spits – haastten miljardairs hun riante bijdragen voor de herbouw toe te zeggen. Inmiddels is al een miljard binnen.

Ik twijfel niet aan de oprechtheid van de impuls der superrijken: ook zij zijn mensen met gevoel, niet alleen voor marketing maar ook voor verantwoordelijkheid. En zonder twijfel zullen de Fransen in collectes gul geven. Het kan als het moet. Maar waarom pas als het te laat is?

De collectieve emotie was ontroerend en bepaald niet hysterisch. Dat was mooi. Daaruit bleek niet dat onze beschaving op het punt van instorten staat, zoals extreem-rechts dat graag ziet. Het tegendeel is waar. Over het algemeen vinden we ons cultureel erfgoed een vanzelfsprekendheid. Gebeurt er iets ingrijpends, dan zien we opeens dat de onweegbare waarden van onze cultuur ons meer kenmerken dan het pure economische denken dat onze politiek beheerst, en waarin cultuur op de laatste plaats komt.

De gevoelens van verlies verenigden mensen van verschillende politieke kleur. Natuurlijk werd er ook weer flink gescholden en bevestigde de brand de verregaande polarisatie in de samenleving. Maar alle ruzies en verschillen van mening worden per slot uitgevochten op een bodem van familiebetrekkingen, gesmeed door de geschiedenis.

Het ondergangsdenken gekoppeld aan een nostalgische hang naar een slecht begrepen verleden houdt geen rekening met de veerkracht en de dynamiek van een levende beschaving in een veranderende wereld. Het vuur is ook het vuur van de vogel Phoenix.

Een ramp moet niet nodig zijn om ons tot het besef van saamhorigheid en gedeelde waarden te brengen. Daarom moet cultuur geen sluitpost op de begroting, maar het hart ervan zijn.

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelle’s en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit.

Lees ook:

Notre-Dame was, is en blijft het wonder van Parijs

De Notre-Dame ging maandagnacht door het oog van de naald. Met dank aan vakkundig bluswerk is de kathedraal gered. Ook al is de schade groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden