null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Een pijnlijke vraag, maar wat doet een land als Hongarije nog in de EU?

Tijd voor een raadsel. Welk land hoort niet in het volgende rijtje thuis? Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Mexico, Hongarije, Marokko, India, Bahrein, Rwanda, Azerbeidzjan, Kazachstan. Moeilijk, inderdaad. Nieuwe poging: welk land zou in elk geval niet in dit rijtje thuis mógen horen? Hongarije, natuurlijk. Want wat doet een EU-lidstaat in een rijtje van landen die hun eigen burgers – oppositieleden, activisten en journalisten – bespioneren met behulp van Isra­ëlische spyware?

Eigenlijk is dat dezelfde vraag als deze: wat doet een land als Hongarije nog in de EU? Ik vind het een pijnlijke vraag, want ik heb mij altijd geërgerd aan het dedain waarmee West-Europeanen naar Oost-Europa keken, en als correspondent in die regio geloofde ik vast en zeker dat Warschau, Praag, Bratislava en Boedapest bezig waren ‘terug te keren naar Europa’, zoals het heette. Ook toen er autoritaire en dwarse leiders aantraden – ‘Lillipoetins’, noemde Nina Chroesjtsjov ze in deze krant – bleef ik standvastig. We hadden Italië toch ook niet buiten Europa gezet omdat Berlusconi er jarenlang aan de macht was?

Maar nu weet ik het niet meer. Een grote meerderheid van de Polen en Hongaren is nog steeds voorstander van het EU-lidmaatschap, en ik realiseer me dat als ik over deze landen spreek, ik eigenlijk spreek over hun leiders: Jaroslaw Kaczynski, Viktor Orbán. Maar zij zijn democratisch gekozen, ze zijn het volk niet zomaar overkomen.

Een sluipend proces

Dus wat moet de EU met een land dat nog steeds lid wil zijn, maar tegelijkertijd zegt: we ondertekenen wel de reglementen, maar we zijn er niet aan gebonden, want onze eigen regels gaan voor? Dat is wat het Poolse Constitutionele Hof – dat wordt gecontroleerd door de Poolse regering – vorige week uitsprak: het Poolse recht staat boven het Europese recht. En zo bestaan er dus binnen de Europese Unie ‘homovrije zones’. Of, zoals in Hongarije, ‘lhbti+-vrije scholen’.

Het zijn de in het oog springende voorbeelden van een sluipend proces, namelijk de uitholling van de rechtsstaat. Afgelopen weekeinde kwam daar de onthulling bij over het hacken van de telefoons van kritische burgers; het Israëlische bedrijf NSO levert daarvoor militaire software aan overheden (en overheden alleen), met als expliciet doel de bestrijding van criminaliteit en terrorisme.

Pak het rijtje landen uit het begin er nog even bij en bedenk wat zij allemaal onder deze labels kunnen hangen – in Hongarije waren onafhankelijke journalisten, media-eigenaren en een oud-minister het doelwit. “Er groeit een dictatuur binnen de EU”, twitterde Europarlementariër Guy Verhofstadt.

Grote woorden, maar dat het gaat om antidemocratische toestanden staat buiten kijf. Hier zijn leiders aan de macht die de rechtsstaat als volgt begrijpen: de staat bepaalt het recht. En de staat, dat is de regering, de winnaar van de verkiezingen. De verliezers, de opposanten en de minderheden moeten het recht van de winnaars gehoorzaam over zich heen laten komen. Deze omkering van zaken kan de EU onmogelijk in haar midden aanvaarden, het tast haar grondslag aan. Als Polen en Hongarije lid willen blijven, moeten ze terug naar wat Europa is.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden