ColumnJames Kennedy

Eén persoon alle schuld geven is te makkelijk, maar toch

Een grote uitbraak van het virus had voorkomen kunnen worden, maar het wordt alleen maar erger. Overal is het virus moeilijk te bestrijden, maar in de Verenigde Staten loopt het nu echt uit de hand. Het aantal besmettingen is hoger dan ooit. Gelukkig lijkt het dodental niet zo snel te stijgen als in april, waarschijnlijk omdat nu vooral jonge mensen ziek worden. Maar in Amerika is het virus nog lang niet bedwongen.

Hoe kon het daar zo mislopen? Toegegeven, het is in heel veel landen misgegaan, ook in Nederland. Hier waren ook betrekkelijk veel doden door onwetendheid over en onderschatting van de ziekte en gebrek aan beschermende materialen en testen. In veel andere landen is de ellende nu pas echt begonnen. En ook in Europa is het virus nog niet uitgeraasd. Maar de Amerikanen hadden goed voorbereid kunnen zijn en waren dat niet. En dat heeft te maken met een man in het Witte Huis.

Ik wil eigenlijk liever niet één persoon alle schuld geven, zelfs niet als het Donald Trump betreft. Dat is te gemakkelijk, vind ik. Je kunt deze ramp ook wijten aan onze verstoorde relatie met de natuur, waardoor pandemieën waarschijnlijker zijn geworden, of aan de globalisering waardoor epidemieën niet meer lokaal gehouden kunnen worden.

Populistische politiek

In landen als de VS zou je het ook kunnen wijten aan de polarisatie, waar het al dan niet houden aan maatregelen zoals het dragen van een mondkapje gerelateerd is aan je politieke voorkeuren. Of aan populistische politiek in het algemeen, denk hierbij ook aan Brazilië, waar medische kennis in de wind geslagen wordt. Landen met leiders die het niet zo nauw nemen met de adviezen van deskundigen lijken het vaak slechter te doen.

Maar zoals de vermaarde journalist James Fallows in het tijdschrift Atlantic vorige week heeft uiteengezet: veel ellende in de VS is te wijten aan een wispelturige en vooral totaal onwetende president, die gedurende de laatste zeven maanden geen sturing heeft gegeven aan ontwikkelingen die wel bijgestuurd hadden kunnen worden.

Wat ik het meest stuitend vind is dat de VS zich wél hadden voorbereid op deze ramp. Al tijdens de regering van George W. Bush was de onvermijdelijke komst van een pandemie voorspeld en waren maatregelen getroffen om daarmee om te gaan. Zo zou er een flinke opslag van medische middelen moeten zijn en werden plannen gemaakt voor een coördinerende rol van de federale overheid. Deze plannen werden door Barack Obama geactualiseerd. Maar Donald Trump deed er niets mee. Hij liet zich liever overvallen, want het virus kwam hem ongelegen. Uiteindelijk kwam er een zwakke federale reactie, maar hij liet de verantwoordelijkheden – en de verwijten – liever aan het adres van de gouverneurs van de staten.

Samenwerken

Ook Trumps ontregelde verhouding met de Chinezen gooide roet in het eten. Zoals Fallows laat zien, konden de VS goed samenwerken met China (en vroeger ook de Sovjet-Unie) als het ging over gedeelde zorgen over de wereldgezondheid, ook ten tijde van grote onderlinge spanningen. Maar Trump bracht een einde aan de Amerikaanse samenwerking met China op dit terrein, waardoor de VS minder en later informatie kregen, en waardoor zij de Chinezen minder kon beïnvloeden.

En ten slotte: wat doe je met een president die helemaal niets leest? Ronald Reagan wilde elk dossier het liefst beperken tot slechts één bladzijde, maar hoe ga je om met een president die informatie eigenlijk alleen via beelden tot zich wil nemen? Dit betekent niet dat anderen dan de besluiten nemen in het Witte Huis, maar dat alles een beetje stokt. Niemand is in staat om daadkrachtig te handelen.

Wat Fallows blootlegt is grotendeels al bekend. Zijn suggestie dat een virus net zo beheersbaar is als een vliegtuig, mits er een goed systeem van controles aanwezig is, lijkt me aanvechtbaar. Maar zijn onthutsende analyse laat wel zien dat het wel en wee van de VS – en veel delen van de wereld – in handen ligt van slechts één man, en de kiezers die hem deze macht geven.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij  om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving.  Lees hier meer columns van James Kennedy.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden