null

OpinieVeiligheid

Een online gebiedsverbod? Dat kan zomaar niet

Burgemeester Sharon Dijksma legt ten onrechte een jonge Utrechter een virtueel gebiedsverbod op. Dat betogen Joost Sneller (Tweede Kamerlid D66), Maarten Koning (lijsttrekker D66 Utrecht) en Manon Julicher (kandidaat-raadslid D66 Utrecht).

Manon Julicher en Maarten Koning en Joost Sneller

Enkele weken geleden baarde toenmalig staatssecretaris Ankie Broekers-Knol opzien met haar uitleg over haar aanwijzing die gemeentes verplichtte asielzoekers op te vangen. Die aanwijzing was zonder juridische bevoegdheid opgelegd, zo werd duidelijk. In een democratische rechtsstaat is dat verboden terrein. In het verleden hebben we immers gezien hoe schadelijk dat kan zijn. Het leidt tot willekeur en burgers weten niet wat ze kunnen verwachten. Burgemeesters reageerden dan ook geschokt op de aanwijzing. Toch kunnen zij er zelf ook wat van als het gaat om het oprekken van juridische bevoegdheden.

Het nieuwste euvel betreft het ‘online gebiedsverbod’ dat burgemeester Dijksma van Utrecht oplegde aan een 17-jarige jongen uit Zeist. Want wat is dat eigenlijk, zo’n on­line gebiedsverbod? En kan een burgemeester dat wel opleggen?

De jongen riep via een kanaal op sociale media op tot rellen in de Utrechtse Kanaalstraat, op een specifieke dag eind november vorig jaar. Hij kreeg door Dijksma een last onder dwangsom (2500 euro) opgelegd voor het geval hij opnieuw op zou roepen tot rellen. Door de jongen is inmiddels bezwaar gemaakt.

Laat één ding duidelijk zijn. Rellen is nooit goed. Dat moeten we veroordelen en tegengaan. Maar niet met maatregelen die juridisch discutabel en onduidelijk zijn. Want wanneer is precies sprake van oproepen tot rellen? Geldt het online gebiedsverbod voor alles wat de jongen doet in de online wereld of wordt vooral gekeken naar bepaalde kanalen, zoals Whatsapp, Facebook en Snapchat? En wie controleert en handhaaft dat dan?

Deze vragen zijn nog onontgonnen terrein

Belangrijkste is echter de vraag of de Utrechtse burgemeester deze maatregel überhaupt wel mag opleggen. Juristen zeggen dat deze vragen nog onontgonnen terrein zijn.

De minister en de Utrechtse burgemeester ontkennen dit niet. D66 Utrecht stelde vragen waaruit bleek dat zowel de burgemeester als de ­minister geen duidelijke wettelijke basis kan aanwijzen voor het gebiedsverbod. De bepaling in de gemeentelijke verordening waarop de burgemeester zich beroept, is namelijk gericht op de fysieke leefwereld. De bepaling zegt dat het verboden is op een openbare plaats of in een publiek toegankelijk gebouw door uitdagend gedrag aanleiding te geven tot wanordelijkheden. Dat lijkt geen bepaling waarmee toegezien wordt op de online wereld. Hier is sprake van een oprekking van een burgemeestersbevoegdheid die niet verleend is voor dit specifieke geval.

D66 is kritisch op deze gang van zaken. Wij vinden dat de bevoegdheden van burgemeesters niet zomaar opgerekt kunnen worden. In ieder geval moet daar eerst debat over gevoerd worden, met gekozen volksvertegenwoordigers. Daarbij vragen we ons af of dit niet een kwestie is die met het strafrecht moet worden opgelost, juist omdat het hier om ingrijpende bevoegdheden gaat.

De minister zegt dat het Openbaar Ministerie daarover gaat en dat er ook strafrechtelijk is opgetreden. Als dat zo is, waarom moet de burgemeester dan ook nog een gebiedsverbod opleggen? Dit klemt temeer nu niet zeker is of de burgemeester die bevoegdheid eigenlijk wel heeft.

Hier moeten specifieke wetten voor gemaakt worden

Voor ons staat het volgende voorop. Ja, er moeten maatregelen genomen worden om online opruiing ­tegen te gaan. Maar de weg die nu wordt bewandeld is verkeerd. Het past een burgemeester niet om een gemeenteverordening die geschreven is voor uitlatingen in de fysieke wereld te gebruiken voor de online wereld. Hier moeten specifieke wetten voor gemaakt worden, waar gekozen volksvertegenwoordigers hun zegje over kunnen doen. Met voldoende waarborgen die rekening houden met het karakter van de online wereld. Geen proefballonnen oplaten waarbij de burgemeester denkt: ik probeer het gewoon en dan zien we wel.

Dat is de bijl aan de wortel van de rechtsstaat. Laten we ervoor waken dat burgemeesters bevoegdheden inzetten zonder dat vaststaat dat zij die hebben. Daar is onze rechtsstaat te kostbaar voor.

Lees ook:

Het is niet alleen corona dat de overheid aanzet tot rommelen met burgerrechten

)p de dag dat de regering het einde van bijna alle coronamaatregelen aankondigt, de facto ook de coronapas, oordeelt het gerechtshof dat deze pas niet onrechtmatig is en gewoon mag worden toegepast, noteert columnist Stevo Akkerman.

Wonen heeft aan urgentie gewonnen, maar veiligheid is nog altijd het belangrijkste verkiezingsthema

Wonen is een belangrijker verkiezingsthema dan vier jaar geleden. Vooral jonge kiezers voelen de urgentie van de wooncrisis, blijkt uit een analyse van Kieskompas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden