Column

Een oefening in denken op de lange termijn

Marjolijn van Heemstra. Beeld Jörgen Caris

Op een conferentie over toekomstidealen spreek ik over het belang van uitzicht op de sterren. Mijn publiek bestaat uit een groepje bestuurders die vriendelijk luisteren en zo nu en dan een aantekening maken. Ik zeg wat ik vaker zeg, dat we moeten onthouden dat we ruimtereizigers zijn op een klein en onvervangbaar schip, dat we in dit conferentiezaaltje cirkels draaien rond de zon op een planeet waar wij mensen pas net komen kijken.

Ik vertel over de ten thousand year clock, die wordt gebouwd in een berg in Texas, tienduizend jaar gelijk zal lopen en elk jaar een nieuwe melodie zal spelen. Een oefening in denken op de lange termijn.

Na mijn praatje stapt een vrouw op mij af die zeker weet dat we op de drempel staan van een gloednieuwe tijd. Ze verwijst naar de spreker voor mij, een hoogleraar filosofie die iets vertelde over agape, Grieks voor de liefde die volgens hem de basis zou moeten vormen voor de nieuwe economie.

Ik heb zijn bijdrage gemist maar vind in de trein terug een tekst van hem online. De homo economicus, die handelt vanuit berekend eigenbelang moet plaatsmaken voor de homo cooperans, lees ik. In het stuk heeft de hoogleraar het ook over de spiltijd, een begrip waar ik sinds mijn studie godsdienstwetenschappen niet meer over heb nagedacht. Het spiltijdperk (800 tot 200 voor Christus) is de fase waarin wereldwijd nieuwe religieuze bewegingen ontstonden die braken met oude imperia. Een belangrijk scharnierpunt in de menselijke geschiedenis. De oerversies van het boeddhisme, hindoeïsme en monotheïsme vonden elkaar in een afkeer van wreedheid en bloeddorst. Het was een tijd van visies en visioenen, van onvrede en het geloof dat het beter kon en beter moest.

Je zou haast vergeten dat het mondiaal verzet van toen de blauwdruk vormt van godsdiensten zoals we ze nu kennen, zo gewend zijn we aan het idee dat religie vooral een bron is van onverdraagzaamheid. Profeten waren toekomstdenkers. Volgens sommige sciencefiction-schrijvers verwijzen bijbelverhalen niet naar de tijd die geweest was, maar naar de tijd die nog moest komen. De ark van Noach (een echo van een nog ouder verhaal, het Gilgamesj-epos) zou dan zomaar over de zeespiegelstijging van nu kunnen gaan. Het zou niet de eerste keer zijn dat sciencefiction werkelijkheid werd.

Wie weet is de volgende spiltijd begonnen, een nieuw wereldbeeld als antwoord op de crises. Profeten genoeg. Nu alleen nog een beetje meer agape.

Schrijfster en theatermaakster Marjolijn van Heemstra denkt na over geld en wat van waarde is. Lees hier meer van haar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden