null

OpinieUitvoeringsorganisaties

Een nieuwe toeslagenaffaire voorkomen? Gebruik de kennis van ambtenaren

Beeld

Ambtenaren zien de onuitvoerbaarheid van nieuwe wetgeving soms al lang aankomen. Gebruik daarom de kennis van medewerkers van uitvoeringsorganisaties, zoals de Belastingdienst of het UWV, en toets nieuwe wetten van tevoren op de uitvoerbaarheid, bepleiten Piet Fortuin en Patrick Feij van het CNV.

Buikpijn is vervelend. Je kunt pijnstillers nemen, maar dat geeft alleen tijdelijke verlichting en lost het probleem zelf niet op. Het is eenvoudig om een parallel te trekken tussen de verhoren van de parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag en de uitkomsten van het CNV-onderzoek Uitvoeringsorganisaties.

CNV hield deze zomer een enquête onder medewerkers van de uitvoeringsorganisaties Belastingdienst, CAK, CBR, DUO, SVB en UWV. Daaruit blijkt dat er frustratie is over het niet betrekken van de werkvloer, voorafgaand aan een (politiek) besluit. Opdrachten waarvan ambtenaren op voorhand al weten dat ze onuitvoerbaar zijn, komen toch op hun bordje te liggen. De antwoorden zijn zo simpel: ‘benut onze kennis’, ‘respecteer ons werk’, ‘geef ons ruimte om zelfstandig te handelen.’

Dat het belangrijk is dat uitvoeringsinstanties goed functioneren, behoeft geen uitleg na het horen van de dramatische verhalen van gedupeerde ouders van de kindertoeslagenaffaire. Niet goed uitgevoerde wetten en regels hebben een enorme maatschappelijke impact. We mogen dan ook van geluk spreken dat uitvoeringsorganisaties beschikken over veel bekwame medewerkers waardoor er dagelijks wel veel goed gaat. Maar het kan en moet beter. Door de kennis van ambtenaren te gebruiken en wetten voor besluitvorming te toetsen aan uitvoerbaarheid kan veel ellende worden voorkomen. CNV heeft concrete adviezen voor het kabinet. We noemen er nu vier.

Heldere spelregels

Ten eerste moet er meer kennisoverdracht en informatieuitwisseling komen tussen Kamerleden en uitvoeringsambtenaren. Schaf af dat ministers hiervoor toestemming moeten geven, laat er rechtstreeks contact kunnen zijn tussen politiek en ambtenaren. Maak vaker gebruik van technische briefings. CNV vindt het daarbij essentieel dat er heldere spelregels worden opgesteld ter bescherming van de ambtenaar in het rechtstreekse contact met politici.

Fysieke loketten van de overheid zijn in de afgelopen jaren wegbezuinigd. Door digitalisering is er een groep burgers die niet altijd de weg kan vinden naar de goede overheidsinstantie. Klantcontact is volgens onze leden juist belangrijk omdat zo problemen of fouten snel worden gesignaleerd en opgelost. CNV roept het kabinet op om in wet- en regelgeving meer ruimte te laten aan de uitvoeringsorganisaties om met de bedoeling van de wet aan de slag te gaan. Erken het belang van professionele ruimte voor ambtenaren en zet de burger echt centraal. Vraag bij de totstandkoming van een nieuw regeerakkoord niet alleen het Centraal Planbureau naar de economische en budgettaire effecten.

Ons derde advies is: ga de uitvoerbaarheid en haalbaarheid van de coalitieplannen na met medewerkers van uitvoeringsorganisaties. Zo is er oog voor mogelijke risico’s of dilemma’s waar een politiek antwoord op zou moeten volgen. Sterker, ook eventuele consequenties van bezuinigingen, tegenstrijdige wetgeving, veranderingen in dienstverlening aan burgers en bedrijven worden zo zichtbaar.

Buikpijn wegnemen

Tot slot zijn we als vakbond regelmatig betrokken bij het opstellen van nieuwe wet- of regelgeving. We moeten dus ook de hand in eigen boezem steken en bij het bereiken van toekomstige akkoorden vanaf het begin medewerkers van de uitvoering betrekken en stelselmatig vragen naar de uitvoerbaarheid. Hoewel dit natuurlijk tijd kost, levert het vooral veel op, want je voorkomt frustraties in de uitvoering en problemen onderweg.

Ambtenaren hebben buikpijn. Ze hebben de kennis in huis en zien in de uitvoering zaken vreselijk misgaan. Ze willen eerder betrokken zijn om grove fouten, misstanden of onuitvoerbaarheid van wet- en regelgeving te voorkomen. Luister naar de werkvloer, maak gebruik van de kennis van ambtenaren, dat scheelt een hoop ellende in de toekomst. Wij roepen het kabinet op om structureel de buikpijn weg te nemen en met onze adviezen aan de slag te gaan.

Lees ook:

Het gaat vaak mis bij overheidsorganisaties, hoe kan het beter?

De Kamer vroeg veertig betrokkenen en deskundigen waarom de burger soms in de knel raakt. Meer naar ambtenaren luisteren, luidt één van de adviezen.

UWV worstelt met gaten tussen de wet en de praktijk

Bij het UWV zien ze graag de menselijke maat terug, maar de politiek bepaalt, bleek gisteren in Den Haag bij de enquêtecommissie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden