ColumnSylvain Ephimenco

Een microscopisch klein virus dwingt de reus China op de knieën

Of ik de roman ‘De pest’ van Albert Camus had gelezen, vroegen enkele lezers donderdag naar aanleiding van mijn column over de corona-epidemie en de builenpest in de veertiende eeuw. Ze vonden in het boek tal van aanknopingspunten voor de huidige situatie. Ik kan ze geen ongelijk geven en ja, ik las dit indrukwekkende boek al heel wat jaren geleden.

Camus schreef het in 1947 en situeerde zijn roman in de Algerijnse stad Oran. Het toeval wil dat dit mijn geboortestad is, waar ik tot mijn zesde levensjaar verbleef. In het boek wordt Oran door een pestepidemie geteisterd en, zoals bepaalde gebieden nu in Noord-Italië, volledig van de buitenwereld afgesloten. De inwoners van Oran worden door verschillende fases van de ziekte meegesleurd. Eerst is er het ongeloof, dan de ontkenning maar snel de wanhoop en uiteindelijk het verzet en de overlevingsdrang. Totdat de zwarte dood wordt verslagen.

Hoofdpersoon Bernard Rieux is in het boek de onvermoeibare arts, de held die tegen de ziekte rebelleert. Wanneer iemand hem toebijt dat zijn successen altijd van provisorische aard zullen blijven, antwoordt hij: “Altijd, dat weet ik. Maar dit is nog geen reden om de strijd te staken.”

In een open brief, bijna tien jaar later, verduidelijkte Camus zijn bedoeling met het boek: ‘De pest’ heeft als evidente inhoud de strijd van het Europese verzet tegen het nazisme. Wat zouden we nu voor vijandelijke gedaante moeten ontwaren achter het coronavirus en de ontregeling van onze zekerheden? De kwetsbaarheid van deze laatste, en de dreiging van een instortingsgevaar dat onze onbezorgdheid niet zag aankomen? Nu al bloeden de financiële markten leeg, worden de internationale handel en het consumentisme afgeremd, lopen de stadions en musea leeg, komen het toerisme en zijn cruiseschepen adem tekort, enzovoorts.

Men komt er ook achter hoe gevaarlijk doorgeschoten mondialisering kan zijn als je fabrieken elders zijn ondergebracht, het internationale vervoer stokt en je afhankelijk bent van een economische supermacht die verlamd raakt. Met de reus China door een microscopisch virus op de knieën gedwongen zijn er geen elektronische componenten meer, noch gloednieuwe smartphones, goedkope overhemden en spijkerbroeken. Of, veel erger, komt er een tekort aan medicijnen waarvoor we soms voor 80 procent van dat land afhankelijk zijn. 

Hoe een onbekend virus paniek kan zaaien en noodzaak en vertier kan ontregelen. Is het toeval dat de Turk Erdogan juist deze periode kiest om het instabiele Europa te chanteren met vluchtelingen als instrument?

Wat Camus niet wist, was dat twee jaar na zijn dood Oran wereldnieuws zou worden. Niet omdat de stad van de rest van de wereld werd afgesloten, zoals in zijn roman, maar juist het epicentrum van een paniekerige leegloop. Op 5 juli 1962 werden honderden inwoners van Oran die niet op tijd vluchtten, niet slachtoffer van een virus maar van de wraakzucht van onafhankelijk geworden Algerijnen.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden