Column Lex Oomkes

Een maatregeltje hier, een maatregeltje daar

Het neoliberalisme loopt op zijn einde. De PvdA nam er onder Asscher afscheid van en zelfs bij de VVD worden de twijfels tegenwoordig openlijk uitgesproken. Bij het CDA wordt nostalgie al omgezet in beleid. De nieuwe fractievoorzitter, Pieter Heerma, stelde in Trouw dat de Volksbank, onderdeel van de in 2013 genationaliseerde SNS-bank, in staatshanden moet blijven en een nieuw soort Postcheque- en Girodienst moet worden. En premier Mark Rutte vindt het niet langer een taboe om zich met de loonvorming in de markt te bemoeien. Het doorslaggevende bewijs dat de markt die als vanzelf het ideale evenwicht zal vinden beslissend terrein aan het verliezen is.

Het kan haast niet anders dan dat de positie van de middenklasse een belangrijke motor is in deze omslag in het denken. De kracht van het midden is terug, stelde Heerma in het bewuste vraaggesprek. Of de kracht terug is, is de vraag, het midden allicht wel.

Boodschap al begrepen

Volgens de krant van Wakker Nederland zit Jan Modaal klem. Afgelopen zaterdag opende De Telegraaf met deze zorgwekkende mededeling. Het kabinet had die boodschap al begrepen voor de krant ermee kwam. Juist voor de middeninkomens werd een tussentijdse ingreep gepleegd om de koopkracht enigszins op peil te houden. De inkomensgrens voor het kindgebonden budget gaat per deze maand omhoog en bovendien is de bevriezing van die toeslag van de baan.

Twee jaar geleden publiceerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) een studie naar de positie van de middenklasse. Rond 77 procent van alle huishoudens rekent de raad tot de middenklasse. Maar in de liberale decennia achter ons was het beleid niet op deze meerderheid van de bevolking gericht. Als de markt het moest doen, was het slechts zaak de laagste inkomensgroepen met een maatregeltje hier en een maatregeltje daar niet te ver achterop te laten raken.

Hard trappen

De WRR komt in de studie desondanks tot de conclusie dat de middenklasse zich redelijk weet te handhaven. “Wel moeten de middengroepen steeds meer inspanningen leveren om hun levensstandaard te behouden. Met slechts inkomen uit arbeid redt een gezin in de middenklasse het niet. Zij moeten voortdurend alert zijn en bereid zijn te investeren door van baan te veranderen, twee inkomens in te zetten en zich bijtijds bij te scholen. Zij moeten(…)hard trappen om niet om te vallen”, stelde de WRR.

Het is buitengewoon interessant om in september te zien hoe prominent de rol van de middenklasse is in de dan te presenteren begroting voor 2020. Niet alleen in de coalitie worden warme woorden gesproken over de middenklasse. Lodewijk Asscher, ondanks het geringe aantal zetels van de PvdA meer en meer de echte oppositieleider, noemde de middenklasse ooit in deze krant de romp van de samenleving.

In het al geciteerde WRR-rapport wordt gewaarschuwd voor de groeiende vervreemding in juist deze bevolkingsgroep. Het gevoel geen grip meer te hebben op de eigen toekomst vertaalt zich in minder vertrouwen in politiek en samenleving.

Dat procentje helpt niet erg

Maar wat kan je doen in een begroting? Een procentje koopkrachtverbetering zal niet al te veel zoden aan de dijk zetten. En dat procentje koopkracht is al moeilijk genoeg. De middenklasse profiteert veel minder van bijvoorbeeld het stelsel van toeslagen. Een verhoging van de toeslag gaat dus nauwelijks werken. De hervorming van het belastingstelsel waar deze inkomensgroep van zou moeten profiteren laat voorlopig nog op zich wachten.

En toch moet het kabinet al die warme woorden waarmaken.

Lex Oomkes is politiek commentator bij Trouw, en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden