Een leven bij de Goede herder kon élk katholiek meisje overkomen

Klooster "De Goede Herder", Almelo. Naaizaal Beeld Foto Smit, Almelo

Meestal kwamen meisjes bij de Zusters van de Goede Herder terecht omdat niemand hen beschermde. Het kon ieder katholiek meisje overkomen, legt Annemie Knibbe uit. Zij is vertrouwenspersoon voor de vrouwen die uitgebuit zijn door de Zusters van de Goede Herder.

Als veertienjarig meisje zat ik, in 1967, in een internaat op school. Het was er verboden vrolijk te zijn, maar ook om alleen te zijn en na te denken. De standenmoraal, het ontbreken van individuele verantwoordelijkheid en vrijheid van denken waren beklemmend. Ik wilde weg, en toen ik dat bekendmaakte, zette de hoofdzuster alles op alles om mijn wil te breken. Toen dat met haar middelen niet leek te lukken, dreigde zij met “inlichtingen waardoor ik alleen in de Goede Herder terecht kon”.

Ik spande me tot het uiterste in om niet weg te lopen, wachtte mijn kans af en meldde me aan bij een school zonder internaat in Maastricht. Ik verzocht bij aanmelding met klem om niet naar de inlichtingen van de zusters te luisteren. Ik had geluk. De conrector verzekerde me dat hij geen inlichtingen over mij nodig had. “Ik zie je toch staan?”, zei hij hartelijk. Dat was alles wat ik nodig had.

De lange arm

Ik was veilig, werkte alsof ik achterna gezeten werd, kreeg waardering in overvloed en spande me daarvoor zo hard in, dat ik een jaar kon overslaan op school. ’s Nachts vreesde ik de lange arm van de zusters. Diep van binnen knaagde het dat ik alleen mijn eigen huid had weten te redden. Ik had begrepen dat ze bij de Goede Herder veel beter waren in het breken van de wil.

Intussen hebben 140 vrouwen zich gemeld vanwege hun klachten over kinderdwangarbeid in de congregatie van de Goede Herder en de vaak ernstige gevolgen daarvan voor hun leven. Als er helemaal niemand was die hen bescherming bood, werden zij het hardst vernederd en van alles beroofd waar een kind recht op heeft.

In Trouw lezen we op 20 februari: “In de kloosters van de Zusters van de Goede Herder werkten ‘gevallen vrouwen’, zoals ongehuwd zwangere meisjes, veroordeelden en prostituees.” Met deze woorden wekt de krant de indruk de schuldomkering van de congregatie te bevestigen. Dat is discriminerend en kwetsend. Elk meisje in de katholieke zuil liep immers tot begin jaren tachtig een reëel risico om vernederd en opgesloten te worden. Ook ik dus.

Loyaliteit aan kinderen was zeldzaam in die tijd: de loyaliteit aan de hiërarchie was onontkoombaar. Die regeerde met zonde, straf, boete en enkel hemelse genade. Het verlies van huis en haard was een straf van God, en dat peperden ze de kinderen in.

Stigma

De vrouwen van de Goede Herder willen hun stem terug en zelf hun levensverhaal vertellen. Ze konden er tot nu toe niet over spreken juist vanwege het stigma ‘gevallen vrouwen’ en ‘prostituees’. Ze werden als jonge meisjes op de leeftijd van gemiddeld veertien jaar gestraft met jarenlange opsluiting en dwangarbeid, zonder zelfs te weten waarvan ze beschuldigd werden. Tegenspraak was uitgesloten, in alles.

Nu pas horen zij dat emeritus hoogleraar criminologie en internationaal expert mensenhandel en dwangarbeid Jan van Dijk hun overtuiging bevestigt: het ging om kinderdwangarbeid en kinderhandel onder barre omstandigheden. Congregatie en overheid pleegden hiermee een ernstig misdrijf, schrijft hij. De uitbuiting heeft groot geld opgeleverd voor de congregatie en ontzaglijk grote schade gedaan aan de levens van de meisjes.

Het oordeel van Van Dijk geeft de vrouwen eindelijk hun waardigheid terug en maakt een einde aan de schuldomkering. Ik wil daar aan toevoegen: als u als meisje was opgegroeid in een katholieke omgeving had het u, net als mij en hen, ook kunnen overkomen.

Zij verdienen respect en herstel van hun rechten.

Lees ook; ‘Overheid wist van uitbuiting meisjes bij De Zusters van de Goede Herder.’

Duizenden meisjes hebben tussen 1876 en 1978 onbetaalde dwangarbeid verricht in de katholieke gestichten van de Zusters van De Goede Herder in Almelo, Tilburg, Zoeterwoude en Velp. Instellingen die onder toezicht stonden van de Nederlandse jeugdzorg. Hoogleraar victimologie Jan van Dijk deed onderzoek naar de misstanden en wil dat de overheid haar rol erkent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden